“Rydym yn gwybod bod gan anifeiliaid bersonoliaethau gwahanol, yn union fel pobl, sy’n golygu bod eu hymddygiad yn amrywio’n gyson, ond nid ydym yn gwybod eto sut mae anifeiliaid â phersonoliaethau gwahanol yn ymateb i newid”, meddai Dr Fürtbauer, sy’n gweithio yn y Coleg Gwyddoniaeth.

“Gyda gweithgareddau dynol yn cynyddu ym mhob cwr o’r byd, mae’n rhaid i anifeiliaid ymdopi’n gyflym iawn â llawer mwy o newidiadau a rhai gwahanol. Felly, mae deall sut mae anifeiliaid yn addasu i newidiadau o’r fath yn gwestiwn pwysig i fiolegwyr ei ddatrys.”

Yn gyffredinol, mae unigolion yn ymateb i fygythiad posib, gyda chynnydd mewn lefelau hormonau straen – a elwir yn ‘ymateb straen seicolegol’ - a gall y cynnydd hwn mewn hormonau straen effeithio ar ymddygiad unigolion yn wyneb bygythiad - sef, yr ‘ymateb ymddygiadol’.

Dros bum wythnos, bu tîm Dr Fürtbauer yn arbrofi er mwyn ceisio newid canfyddiad y pysgod o berygl ysglyfaethu drwy ddangos robot iddynt dro ar ôl dro a oedd yn edrych fel crëyr glas, sy’n un o ysglyfaethwyr naturiol crethyll.

Roeddent am weld a fyddai ymddygiad y pysgod a lefelau eu hormonau straen yn newid mewn ymateb i’r ysglyfaethwr ac, os felly, a oedd eu personoliaethau’n effeithio ar eu hymateb.

“Aethom ati i gasglu data ar ymddygiad drwy olrhain symudiadau’r pysgod o fideo, a gwnaethom fesur yr ymateb straen seicolegol drwy fesur swm yr hormonau straen a ryddhawyd i’r dŵr o amgylch y pysgod drwy eu tagellau.”

Canfu’r tîm gysondeb rhwng ymatebion ymddygiadol a hormonaidd unigol – mewn geiriau eraill, gwelwyd bod gan y pysgod bersonoliaethau ymddygiadol a seicolegol. Ond canfuwyd cysylltiad hefyd rhwng yr ymddygiad a lefelau’r hormonau – roedd y pysgod yn fwy swil ar y diwrnodau pan oedd lefelau eu hormonau straen yn uwch.

Fodd bynnag, y canfyddiad pwysicaf oedd bod pysgod â phersonoliaethau gwahanol yn gallu ymateb i’r un graddau i fygythiad niwed posib.

Mae’r ymchwilwyr yn meddwl y bydd y dull hwn - cyfuno technoleg olrhain glyfar ar gyfer  ymchwilio i ymddygiad pysgod a mesur lefelau eu hormonau o’r dŵr heb ymyrryd arnynt - yn trawsnewid ein ffordd o astudio gwahaniaethau mewn ffisioleg ac ymddygiad pysgod bach, yn ogystal â’u hymateb i newid yn yr amgylchedd.

“Personality, plasticity, and predation: linking endocrine and behavioural reaction norms in stickleback fish” Fürtbauer et al (yn y wasg) Functional Ecology.

Lluniau © Dr Ines Fürtbauer