Mae'r medalau, y maent oll wedi'u henwi i anrhydeddu ffigurau arwyddocaol yn hanes Cymru, yn cydnabod rhagoriaeth ac yn dathlu etifeddiaeth cyflawniadau Cymru. Fe'u cyflwynwyd i'r enillwyr mewn seremoni yng Ngholeg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru ar ddydd Mercher, 22 Mai.

‌O'r chwith i'r dde: yr Athro Tavi Murray, Dr Emily Shepard a'r Athro Roger Owen

Yr Athro Tavi Murray o'r Coleg Gwyddoniaeth enillodd Medal Frances Hoggan eleni. Mae'r wobr yn cydnabod ac yn dathlu menywod neilltuol ym meysydd gwyddoniaeth, meddygaeth, peirianneg, technoleg neu fathemateg (STEMM) yng Nghymru.

A hithau’n wyddonydd amgylcheddol byd-enwog, mae’r Athro Murray yn gweithio ar flaen y gad rhewlifeg, ac mae wedi torri tir newydd yn y maes gyda defnydd arloesol o dechnegau synhwyro o bell a daearffiseg yn y maes hwn. Mae’n ymchwilydd rhyngddisgyblaethol amlwg sy’n pontio ffiseg, daearyddiaeth a chyfrifiadureg yn ei hymdrech i ddarparu gwell cyfyngiadau ar gyfraniadau rhewlifol at godi lefel y môr yn fyd-eang.

Wrth dderbyn y wobr, dywedodd yr Athro Murray: "Mae’n anrhydedd, ac rwyf i wrth fy modd yn derbyn y fedal hon gan Gymdeithas Ddysgedig Cymru. Nod fy ymchwil yw gwneud gwell rhagfynegiadau o godiad lefel y môr o orchuddion iâ yr Ynys Las ac Antarctica, sydd mor bwysig i ddyfodol ein planed. Rwy'n gobeithio ysbrydoli rhagor o wyddonwyr ifanc, yn enwedig merched a menywod, i weithio ym maes gwyddoniaeth ac ar faterion yn ymwneud â’r amgylchedd a newid yn yr hinsawdd."

Enillodd Dr Emily Shepard, Athro Cysylltiol yn y Biowyddorau, Fedal Dillwyn mewn cydnabyddiaeth am ei hymchwil gyrfa gynnar neilltuol i ehediad adar ac adweithiau ymddygiadol adar i amgylchedd yr awyr. Mae Dr Shepard yn wyddonydd rhyngddisgyblaethol sy’n cydweithio â pheirianwyr awyrennau, meteorolegwyr, mathemategwyr, ffisegwyr a ffisiolegwyr.

Wrth dderbyn y fedal i gydnabod ei gwaith, dywedodd Dr Shepard: "Dechreuais weithio ar ehediad yn 2010 ac mae Prifysgol Abertawe wedi darparu cymorth hanfodol i sicrhau bod yr ymchwil hwn ar waith ac yn adeiladu momentwm. Mae wedi bod yn bleser gweithio yn y sector academaidd yng Nghymru a chael gweithio'n ymarferol gyda bywyd gwyllt ysblennydd Cymru, ac mae’n anrhydedd i mi gael cydnabyddiaeth am y gwaith drwy’r wobr hon."

Enillodd yr Athro Roger Owen, Athro Ymchwil Peirianneg, Fedal Menelaus am ei waith arloesol mewn efelychu problemau mewn gwyddoniaeth a pheirianneg gan ddefnyddio dulliau cyfrifiadu.

Dywedodd yr Athro Owen: Oherwydd apêl ryngwladol modelu cyfrifiadu, mae’r rhan fwyaf o fy ngweithgareddau ymchwil wedi cynnwys prifysgolion a sefydliadau diwydiannol yn fyd-eang. O ganlyniad, y Fedal hon yw un o’r ychydig wobrau rwyf i wedi’u hennill yng Nghymru, ond o ystyried y parch a roddir i wyddoniaeth a thechnoleg yn y genedl, mae’n un sy’n uchel iawn ar fy rhestr o gyflawniadau.

Gan ymateb i’r enillwyr a’u hymchwil rhagorol, dywedodd Syr Emyr Jones Parry, Llywydd Cymdeithas Ddysgedig Cymru: "Mae’n wych bod gennym yr amrywiaeth hwn o ragoriaeth sy’n cael ei chydnabod drwy ddyfarnu'r medalau hyn. Mae’n arbennig o galonogol eu bod yn cynnwys pedwar ymchwilydd ifanc hynod ddawnus."