Er bod y rhan fwyaf o’r ceisiadau gan ymchwilwyr ym Mhrifysgol Abertawe, gwelwyd mwy o geisiadau gan brifysgolion eraill eleni, gan gynnwys sefydliadau yn Ffrainc, Bwlgaria, y Ffindir, De Affrica a Tsieina.

Enillwyr 2019 - lluniau

Yr enillydd cyffredinol yw “Living with Vernon”, sy’n cyflwyno ymchwil â’r nod o ddatgelu straeon wyth o bobl a anfonwyd i ysbyty iechyd meddwl preifat yn Llansawel yn ne Cymru, o’r enw Vernon House, rhwng 1850 ac 1880.

Llun a dynnwyd â llaw yw’r cais, sy’n cynrychioli pobl o’r cyfnod hwnnw, wedi’i arosod ar fap o’r ardal, gyda stori ategol. Cyflwynwyd y llun gan Katherine Murray o Goleg y Celfyddydau a’r Dyniaethau.

Llun: Enillydd cyffredinol, Living with Vernon (Katherine Murray)

Mae Ymchwil fel Celf yn gystadleuaeth sy’n agored i ymchwilwyr o bob pwnc ac mae'r pwyslais ar adrodd hanes yr ymchwil, yn ogystal â chreu llun trawiadol.

Mae’n cynnig cyfle i ymchwilwyr ddangos eu creadigrwydd, datgelu’r straeon colledig a cheisio gwareiddio gwyddoniaeth ac ymchwil. Mae’r prosiect hefyd yn dathlu amrywiaeth, harddwch ac effaith ymchwil Prifysgol Abertawe – sydd ymysg y 30 prifysgol orau am ymchwil.

Derbyniwyd 82 o geisiadau gan ymchwilwyr ledled Colegau Prifysgol Abertawe a sefydliadau eraill, gyda theitlau megis:

• Psychedelic semiconductors
• The thirst of a vampyre
• Beauty is more than skin deep

Llun: Y Biolegydd yn Archwilio'r Ddalfa, Sara Barrento, Coleg Gwyddoniaeth

Dewiswyd cyfanswm o 16 enillydd gan banel o feirniaid blaenllaw o’r Sefydliad Brenhinol, Nature, cylchgrawn Research Fortnight a’r Ganolfan Gwyddoniaeth Ddigidol. Yn ogystal â'r enillydd cyffredinol, dyfarnwyd pedair gwobr gan y beirniaid, dwy wobr i ymchwilwyr o sefydliadau eraill ac am y cais rhyngwladol a chenedlaethol orau ac enwyd deg ymgeisydd teilwng.

Disgrifiodd yr enillydd cyffredinol, Katherine Murray, yr ymchwil a oedd yn gefndir i’w chais:

“Yn ystod y 1800au, roedd yn rhaid i bob sir gael gwallgofdy, gan gynnwys Morgannwg, ond roedd y sir yn rhy dlawd i adeiladu un, felly gwnaethant ‘rentu’ lleoliad yn y gwallgofdy preifat yn Llansawel, sef Vernon House.

Mae fy ymchwil yn canolbwyntio ar wyth claf preifat a gafodd eu hanfon yno gan eu teuluoedd rhwng 1850 ac 1880. Dyma bobl dosbarth canol arferol a oedd yn dioddef o wahanol salwch meddwl.   Bydd fy ymchwil yn dod â’r tŷ, y bobl, eu lleisiau a’u ffawd yn fyw.  Prin yw’r dogfennau hanesyddol sydd ar gael ar hyn o bryd;  heb wynebau.  Rwy’n gobeithio dod â nhw’n fyw yn ogystal â hysbysu am y gofal cynnar i’r rhai a oedd yn sâl yn feddyliol.” 

Meddai Sylfaenydd a Chyfarwyddwr y Gystadleuaeth, Yr Athro Richard Johnston, athro mewn deunyddiau a pheirianneg ym Mhrifysgol Abertawe:

"Mae Ymchwil fel Celf yn gyfle i ymchwilwyr ddatgelu straeon cudd eu hymchwil i gynulleidfaoedd na fyddent fel arfer yn ymgysylltu â nhw. Gall hyn ddatgelu eu straeon personol, eu dynoliaeth, eu hysbrydoliaeth a'u hemosiynau. 

Gall hefyd fod yn ffordd o gyflwyno eu proses ymchwil a sut brofiad yw bod yn ymchwilydd; mae'n annog deialog ac yn dileu rhwystrau rhwng prifysgolion a'r byd ehangach."

Llun: Sustainabot: Simon Robinson, Coleg Gwyddoniaeth, Cyfrifiadureg