Wedi'u harwain gan Grŵp Ymchwil Cylchoedd Coed Prifysgol Abertawe, dadansoddodd ymchwilwyr o Sweden, y Ffindir a Norwy wybodaeth yng nghylchoedd coed pinwydd hynafol yng ngogledd Sgandinafia i ddatgelu sut mae cymylau wedi lleihau effaith cyfnodau naturiol cynhesu yn y gorffennol, ac maent yn gwneud hynny eto nawr i dymheru'r cynhesu a achosir gan newid yn yr hinsawdd anthropogenig.

Er y dylai cynhesu byd-eang effeithio'n fawr ar ogledd Sgandinafia, ychydig iawn o gynhesu yn yr haf y mae'r ardal wedi'i brofi dros ddegawdau diweddar - mewn gwrthgyferbyniad llwyr i'r duedd hemisfferig o dymereddau'n cynhesu, sydd wedi'i gysylltu'n gryf ag allyriadau nwyon tŷ gwydr cynyddol. Yn ôl yr astudiaeth, mae'r newidiadau yn y tymheredd wedi dod law yn llaw â chynnydd mewn cymylogrwydd dros ogledd Sgandinafia, sydd yn ei dro wedi lleihau effaith cynhesu.

Meddai Mary Gagen, Athro Daearyddiaeth ym Mhrifysgol Abertawe: "Caiff cynhesu'r wyneb a achosir gan nwyon tŷ gwydr ei addasu gan nifer o adweithiau cymhleth – un peth yn newid mewn ymateb i'r llall – sy'n golygu bod amrywiadau mawr yn nhymheredd lle penodol ar adeg benodol, wrth i'r tymheredd cyfartalog gynyddu. Un o'r adweithiau hinsawdd pwysicaf, ond a ddeëllir waethaf, yw'r berthynas rhwng tymheredd a chymylau. Tueddwn i feddwl, yn syml, pan ei bod hi'n oer mae'n gymylog, a phan mae'n gynnes mae'n heulog, ond nid dyna'r achos bob amser."

Dadansoddodd y tîm ymchwil gofnodion cylchoedd coed i ddarganfod tymheredd yn ystod yr haf yn y gorffennol, a pha mor gymylog yr oedd hi. Gan ddefnyddio'r data a gasglwyd, cynhyrchodd y tîm ailwneuthuriad newydd o gymylau yn ystod yr haf yng ngogledd Sgandinafia a'i gymharu ag ailwneuthuriadau tymheredd presennol i sefydlu'r berthynas rhwng tymheredd a gorchudd cymylau.

Esboniodd yr Athro Gagen: "Mae'r rhan fwyaf o bobl yn gwybod y gall lled cylch coeden roi syniad i ni o'r tymheredd yn ystod yr haf pan dyfodd y goeden, ond gallwn hefyd fesur pethau eraill yn y cylchoedd, megis yr isotopau carbon a dŵr y gwnaethpwyd y pren ohonynt. Gwahanol fathau o elfen yw isotopau, ac mae'r swm o wahanol isotopau carbon yn y pren yn dweud wrthym ba mor gymylog oedd hi yn yr haf y tyfodd y cylch coed. Drwy gyfuno lled y cylch coed â mesuriadau carbon y cylch coed, creom gofnod o dymereddau a gorchudd cymylau yn ystod yr haf yn y gorffennol. Mae tymheredd yn ystod yr haf yn Sgandinafia wedi cynyddu llai na'r cyfartaledd byd-eang mewn degawdau diweddar am iddi ddod yn fwy cymylog ar yr un pryd, ac addasodd a lleihaodd hynny'r cynhesu. Ymddengys mai felly y bu yn y gorffennol hefyd."

Dywedodd yr awdur, yr Athro Danny McCarroll: "Dros gyfnodau byr, cawsom fod gorchudd cymylau'n arwain at dymereddau oerach, ac yn y drefn arall, yn y gorffennol. Dros gyfnodau hirach (degawdau i ganrifoedd), fodd bynnag, cawsom fod gorchudd cymylau cynyddol yn y rhan hon o'r byd yn ystod cyfnodau cynhesach, megis yr Oesoedd Canol, gan leihau tymereddau'n lleol. Roedd y gwrthwyneb yn wir mewn cyfnodau oer, megis Oes yr Iâ Fach.

"Mae'r canfyddiadau hyn yn bwysig am eu bod yn helpu i esbonio'r adweithiau rhwng gorchudd cymylau a thymheredd, sy'n un o'r ansicrwydd mawr wrth fodelu hinsawdd y dyfodol. Mae deall y berthynas rhwng tymheredd a gorchudd cymylau yn y rhan hon o'r byd yn y gorffennol yn golygu y gallwn ddarogan, wrth i dymheredd byd-eang barhau i gynyddu, y caiff cynhesu ei dymheru yng ngogledd Sgandinafia gan orchudd cymylau cynyddol. Y cam nesaf yw darganfod a yw'r un peth yn wir mewn rhannau eraill o'r byd."

Meddai'r Mary Gagen: "Un o brif ffynonellau ansicrwydd ynghylch dyfodol newid yn yr hinsawdd yw'r ffordd y bydd cymylau'n ymateb i gynhesu, am fod dylanwad gorchudd cymylau ar dymheredd wyneb y Ddaear yn anferth.

"Mae cymylau'n mynd i fod yn hollbwysig i dymheru cynhesu'r hinsawdd. Mewn rhai lleoedd, megis Sgandinafia, ymddengys fod hinsawdd yr haf yn mynd yn fwy cymylog wrth i'r blaned gynhesu, ond mewn lleoedd eraill mae'n debygol y bydd cynhesu yn cynyddu oherwydd lleihad mewn cymylogrwydd, a fydd yn gwneud wyneb y Ddaear yn gynhesach fyth. Yr hyn sy'n peri gofid yw bod modelau hinsawdd wedi dangos, os caniateir i allyriadau nwyon tŷ gwydr barhau tan fod swm enfawr o garbon deuocsid yn yr atmosffer, y gallai rhai o'r cymylau pwysicaf ar gyfer oeri'r blaned - y banciau mawr o gymylau cefnforol sy'n adlewyrchu llawer o olau'r haul yn ôl i'r gofod - beidio â ffurfio yn gyfan gwbl, a byddai hyn yn cyflymu cynhesu yn fawr."

Cyhoeddir yr astudiaeth, Cloud Cover Feedback Moderates Fennoscandian Summer Temperature Changes Over the Past 1,000 Years, yn Geophysical Research Letters.