Yn ddiweddar ymwelodd Ysgrifennydd y Cabinet dros Iechyd, Lles a Chwaraeon, Vaughan Gething AC, â’r grŵp ymchwil a ariennir gan Sefydliad Prydeinig y Galon (BHF) Cymru ac a arweinir gan yr Athro Alan Williams ym Mhrifysgol Abertawe. 

Yng Nghymru, bydd dau berson ifanc, dan 35 oed, yn marw bob mis o ganlyniad i gyflwr y galon heb ei ddiagnosio ac mae gan oddeutu 30,000 o bobl yng Nghymru enyn diffygiol a all achosi afiechyd etifeddol sy’n gysylltiedig â’r galon - nod yr ymchwil yw lleihau’r nifer hwn.

Aeth Ysgrifennydd y Cabinet ar daith o amgylch labordai’r prosiect yn Sefydliad Gwyddor Bywyd yr Ysgol Feddygaeth ar Gampws Singleton i ddysgu mwy am y technegau o’r radd flaenaf a ddefnyddir i astudio rhythmau annormal yn y galon, neu arhythmia, a all fod yn angheuol.

Er mwyn pwmpio gwaed o gwmpas ein cyrff yn effeithiol, mae cyhyrau’r galon yn culhau ac yn ymlacio mewn ffordd rythmig. Mae culhau ac ymlacio’n digwydd yn rhannol oherwydd llif rheoledig ionau calsiwm o gwmpas y celloedd, a weithiau gall diffygion achosi afreoleidd-dra yn rhythm ein calon sy’n bygwth bywyd, a elwir yn arhythmia.

Mae’r Athro Williams â’i dîm ar flaen y gad o ran ymchwil gyfredol ar y mecanweithiau sy’n tanategu rhythmau annormal yn y galon.  Maent yn archwilio sut y mae afiechyd yn amharu ar y broses o ryddhau calsiwm wedi’i storio y tu mewn i bob un o’r biliynau o gelloedd sy’n creu’r galon. Mae eu gwaith yn datgelu mecanweithiau sy’n gyffredin i arhythmia cynnar ac angheuol mewn plant o ganlyniad i fwtadiadau genetig ac i’r epidemig clefyd y galon cynyddol ymysg oedolion. 

Meddai’r Athro BHF Alan Williams: “Mae cyllid BHF yn galluogi’r tîm ymchwil i gynnal archwiliadau manwl sy’n tanategu’r diffygion moleciwlaidd sy’n gallu achosi anghysondeb yn rhythm y galon. Gyda’r wybodaeth hon, gallwn ragfynegi pa feddyginiaethau sy’n debygol o weithio orau yn erbyn y diffygion hyn, a ddylai alluogi triniaethau effeithiol a phersonol i gleifion. 

“Rydym yn gweithio gydag ymchwilwyr arbenigol ar draws y byd i ddatblygu triniaethau newydd ar gyfer clefyd y galon a bydd y mewnwelediadau hyn yn gwella prosesau rheoli clinigol ar gyfer cleifion yn y pen draw. Drwy gryfhau partneriaethau â chlinigwyr, peirianwyr a gwyddonwyr cyfrifiadurol, rydym yn elwa ar amgylchedd cefnogol Prifysgol Abertawe ac rydym yn ei helpu i ddod yn gartref i ymchwil gardiofasgwlaidd yng Nghymru.”

Yn ystod yr ymweliad, meddai Ysgrifennydd y Cabinet dros Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol, Vaughan Gething: “Mae’n bleser imi fod yma i gydnabod gwaith pwysig yr Athro Williams a’i dîm yn Ysgol Feddygaeth Prifysgol. Mae ymchwil gardiaidd yn hollbwysig ac mae’n cynnig buddion i gleifion megis arfer gorau wedi’i seilio ar dystiolaeth a dealltwriaeth well o’r ffactorau sy’n achosi cyflyrau ar y galon.

“Rydym yn cydnabod y gwaith sylweddol a wneir gan Sefydliad Prydeinig y Galon a’u buddsoddiadau parhaus mewn ymchwil ar y galon yng Nghymru. Edrychaf ymlaen at barhau i weithio gyda BHF Cymru, yr Ysgol Feddygaeth a phartneriaid eraill.”

Meddai’r Athro Keith Lloyd, Deon Ysgol Feddygaeth Prifysgol Abertawe: “Rydym wrth ein boddau ein bod yn cynnal y prosiect ymchwil hwn sy’n werth £2.3miliwn yn yr Ysgol Feddygaeth. Mae’r ymchwil yn torri tir newydd ac mae hefyd yn helpu i weithredu strategaeth yr Ysgol Feddygaeth i wneud gwahaniaeth go iawn i fywydau pobl yng Nghymru, a’r tu hwnt.

“Mae siawns 50 y cant y bydd pob plentyn sy’n blentyn i rywun sydd â chyflwr etifeddol ar y galon hefyd yn etifeddu’r un genyn diffygiol. Ond mae’r rhan fwyaf o bobl heb ddiagnosis o hyd. Mae’r gwaith hwn yn helpu i newid hynny. Rwyf yn llongyfarch yr Athro Williams a’i dîm ar eu gwaith ac rwyf fy modd i Ysgrifennydd y Cabinet gael cyfle i edrych yn agos ar y gwaith hwn yma yn yr Ysgol Feddygaeth.”

Ychwanegodd Adam Fletcher, Pennaeth BHF Cymru: “Mae’r ymchwil a ariannwn yn yr Ysgol Feddygaeth yn enghraifft berffaith o gyfraniad y BHF i’r gwaith o droi gwyddoniaeth yn y labordy yn brofion a thriniaethau a allai achub bywydau cleifion. Dyma un o dros 1,000 o brosiectau ymchwil wedi’u hariannu gan BHF sy’n ceisio gwneud darganfyddiadau ar draws pob agwedd ar glefyd y galon a chlefyd y system gylchredol.

“Edrychwn ymlaen at barhau i weithio gyda Gweinidog y Cabinet a Phrifysgol Abertawe dros y blynyddoedd sydd i ddod wrth gefnogi prosiectau ymchwil yng Nghymru a fydd yn bwydo i mewn i’r gwaith o ddatblygu therapïau penodol ar gyfer cyflyrau brawychus a pheryglus.”

Llun 1: Yr Athro Keith Lloyd, Deon Ysgol Feddygaeth Prifysgol Abertawe, Ysgrifennydd y Cabinet Vaughan Gething AC, Athro BHF Alan Williams, Dr Chris George Ysgol Feddygaeth Prifysgol Abertawe a chynrychiolwyr BHF.

Lluniau 2 a 3: Ysgrifennydd y Cabinet, Vaughan Gething, yn ymweld â labordai BHF yn yr Ysgol Feddygaeth.