Mae Cynllun Gwyddoniaeth i Ysgolion Prifysgol Abertawe (S4) yn lansio'i gyfnod nesaf dan gonsortium Trio Science Cymru, partneriaeth addysg wyddonol Cymru gyfan werth £8.2 miliwn rhwng prifysgolion Abertawe, Caerdydd, Bangor ac Aberystwyth, Llywodraeth Cymru a'r Sefydliad Ffiseg yng Nghymru. Cefnogir Trio Science Cymru gan gyfanswm o £5.7 miliwn gan Gronfa Gymdeithasol Ewrop trwy Lywodraeth Cymru a £2.5m pellach gan Academi Wyddoniaeth Genedlaethol Llywodraeth Cymru, gyda buddsoddiad gwerth £2 filiwn yn dod i brosiect S4 Prifysgol Abertawe.

Rhaglen Gweithdai Gwyddoniaeth S4 

Mae'r buddsoddiad yn dod ag elfen newydd i weithgareddau ymgysylltu â gwyddoniaeth Prifysgol Abertawe gyda phobl ifanc rhwng 11 a 19 oed. Bydd tîm S4 o wyddonwyr a thiwtoriaid allgymorth yn darparu gweithdai gwyddoniaeth pwrpasol mewn canolfan allgymorth newydd ar Gampws Singleton. Prif nodau S4 yw annog myfyrwyr i barhau i astudio gwyddoniaeth ac ystyried gyrfaoedd ym maes gwyddoniaeth. Mae'r prosiect hefyd yn cynnal astudiaeth ymchwil addysgol dros dair blynedd er mwyn meithrin dealltwriaeth well o'r rhesymau pam y mae disgyblion o gefndiroedd tlotach yn llai tebygol o ddilyn pynciau gwyddoniaeth a mynd i'r brifysgol.  Bydd ymweliadau disgyblion â'r Brifysgol hefyd yn cynnig cyflwyniad cadarnhaol i fywyd campws i'r rhai sy'n dod o deuluoedd efallai nad oes ganddynt brofiad o fynd i'r brifysgol neu sy'n teimlo na fyddai mynd i’r brifysgol yn addas ar eu cyfer.

Mae S4 yn canolbwyntio ar feithrin chwilfrydedd ar gyfer gwyddoniaeth a darganfod pethau trwy weithdai hwyl, ymarferol a rhyngweithiol. Bydd profiad y disgyblion yn cynnwys:

• arbrofion gwyddoniaeth rhyngweithiol sy'n dilyn y cwricwlwm ysgol, 

• gweithgareddau ymchwiliol sy'n dangos sut mae gwyddoniaeth ym mhobman,  

• sioeau teithiol ac arddangosfeydd, 

• arddangosiadau gwyddoniaeth a sgyrsiau gan aelod newydd o dîm S4, sef darlledwraig bywyd gwyllt y BBC, Lizzie Daly. 

Meddai'r Athro Mary Gagen o Goleg Gwyddoniaeth y Brifysgol: "Mae gweithdai S4 yn archwilio'r wyddoniaeth yn ein bywydau beunyddiol, o'r ffonau yn ein dwylo i'r feddyginiaeth a ddefnyddiwn pan fyddwn yn sâl.  Mae ein gweithdai’n cynnwys popeth o ddysgu am sut y mae telesgopau'n cael eu defnyddio i chwilio am blanedau eraill sy'n debyg i'r Ddaear y tu allan i gysawd ein haul i ddarganfod sut y mae gwenyn yn hanfodol er mwyn i'n rhywogaeth oroesi. Anogwn bobl ifanc i feithrin cariad at wyddoniaeth a dilyn pynciau gwyddoniaeth yn yr ysgol ac rydym yn rhoi hwb i'w gallu i ragori yn y maes."

Dechrau'n ifanc 

Mae prosiect S4 yn cydnabod pwysigrwydd meithrin perthynas ag addysg uwch o oedran ifanc - ac mae ei raglen yn dechrau gyda disgyblion 11 oed.  Mae'r allgymorth hwn yn arbennig o bwysig i ddisgyblion nad oes hanes yn eu teuluoedd o addysg uwch gan ei fod yn gallu helpu i gefnogi, meithrin a datblygu uchelgeisiau pobl ifanc ar gyfer eu haddysg yn y dyfodol.  

Nod partneriaeth Trio Sci Cymru a S4 yw cefnogi 'gwyddoniaeth i bawb' yn rhan o gyfrifoldeb dinesig y Brifysgol ac ymrwymiad Cymru i genedlaethau'r dyfodol.   

Dywedodd y Cofrestrydd a Phrif Swyddog Gweithredu, Andrew Rhodes: "Gall cynyddu sgiliau a chymwysterau gwyddoniaeth ddod â buddion economaidd a chymdeithasol pwysig i Gymru. Mae hyfforddiant a llythrennedd ym maes gwyddoniaeth yn grymuso pobl ifanc drwy ehangu mynediad at gyfleoedd ym maes y gwyddorau a'r tu allan iddo, ac yn y pen draw, mae'n gwella cyfleoedd bywyd cenedlaethau'r dyfodol."

Fel yr esbonia Athro Cyswllt Ffiseg S4, Will Bryan: "Mae amgueddfeydd, canolfannau a gwyliau gwyddoniaeth yn cynnig cyfleoedd ymarferol gwych, fodd bynnag, yr hyn sy'n gwneud S4 yn wahanol yw'r gwaith rydym yn ei wneud gyda’r un grŵp o fyfyrwyr dros y tair blynedd, sy'n cynnig cwmpas llawer mwy eang ar gyfer dysgu strwythuredig.  Gyda'n hysgolion partner, rydym yn teilwra gweithdai i fynd ag enghreifftiau ymarferol o wyddoniaeth i mewn i fywydau pobl ifanc, a thrwy wneud hyn, rydym yn gobeithio dysgu am yr hyn sy'n llywio agweddau pobl ifanc at wyddoniaeth a'u helpu i deimlo bod gwyddoniaeth ar gael iddynt, os ydynt ei heisiau.  Yn y bôn, mae angen i ni ysbrydoli'r genhedlaeth nesaf o feddylwyr creadigol i sicrhau y gallant gyfrannu at ymchwil wyddonol gyfoes ."

"Dechreuodd S4 yn 2012 ac mae wedi mynd o nerth i nerth. Rydym yn hynod falch bod rhai o'r cyfranogwyr yn ein gweithgareddau cynnar wedi mynd ymlaen i astudio pynciau gwyddoniaeth yn y Brifysgol, gan gynnwys un unigolyn a ddaeth i'n digwyddiad Syrcas Wyddoniaeth ac sydd bellach yn cwblhau PhD mewn Ffiseg yn Abertawe." 

Cyflwynodd cyfarwyddwyr gwyddoniaeth a bywyd gwyllt y BBC, Lizzie Daly a Dr Ben Garrod, eu sioe Y Ffeithiau Gorau am Anifeiliaid mewn digwyddiad ysgol diweddar i S4. 

Bydd cyflwynydd bywyd gwyllt y BBC, Lizzie Daly, yn ymuno â thîm prosiect S4  fel Cymrawd Addysgu ac Allgymorth yn y Coleg Gwyddoniaeth,  a bydd yn cynnig sgyrsiau a darlithoedd yn rhan o'r rhaglen allgymorth newydd. 

Wrth son am ymuno â'r tîm, esbonia Lizzie Daly: "Rwyf wrth fy modd fy mod yn ymuno â Choleg Gwyddoniaeth Prifysgol Abertawe a Phrosiect S4. Mae'n bwysig bod Prifysgolion a darlledwyr gwyddoniaeth fel fi'n cydweithio mwy wrth i ni geisio cyrraedd cynulleidfaoedd ehangach am wyddoniaeth a'r byd naturiol. Byddaf yn defnyddio fy nghefndir, fel biolegydd a darlledwr bywyd gwyllt, i ganfod ffyrdd o gyrraedd mwy o bobl, o bob cefndir, am wyddoniaeth, y byd naturiol, y materion cadwraeth mae ein byd yn eu hwynebu a sut rydym yn rheoli'n perthynas â bywyd gwyllt ar gyfer y dyfodol. Mae Cymru'n gartref i rai o'r nythod mwyaf o adar y môr, a’r ecosystemau mwyaf amrywiol a’r cynefinoedd morol mwyaf hanfodol yn y Deyrnas Unedig. Mae ganddi dros 870 milltir o arfordir anhygoel ac mae dau gampws Prifysgol Abertawe wedi'u lleoli ar lan y môr! Rwyf yn edrych ymlaen at weithio gyda S4 ar gyfansoddyn gwyddoniaeth naturiol y rhaglen. Byddwn yn mynd â rhai myfyrwyr allan i archwilio arfordir ysblennydd Cymru ac i ymgysylltu â’r bywyd gwyllt mwyaf anhygoel yma ar garreg ein drws.  Rwyf yn falch iawn o fod yn gweithio gyda Phrifysgol Abertawe i ysbrydoli, addysgu a gwneud newid cadarnhaol i'n bywyd naturiol."

Dywedodd yr Athro Gagen: 

"Nod y rhaglen hon yw ceisio annog pob unigolyn ifanc yng Nghymru, beth bynnag yw ei gefndir, i weld gwyddoniaeth fel rhywbeth sy'n berthnasol i'w fywyd ac yn bosibilrwydd ar gyfer ei ddyfodol.  

"Mae prifysgolion yn gymunedau mawr sy'n cynnwys llawer o fathau gwahanol o bobl a rhan sy'n dod yn fwyfwy pwysig o'r gymuned honno yw'r rhai sy'n ein helpu i agor ymchwil i fyny a dweud wrth bobl am yr hyn sy'n digwydd yma - artistiaid, darlledwyr ac ysgrifenwyr. Rwy'n credu y byddwn yn gweld mwy a mwy o bobl greadigol yn ymuno â'n prifysgolion wrth i ni ddysgu sut i gyfleu'n gwybodaeth wyddonol yn well i'r cyhoedd ehangach. Rydym yn gyffrous iawn bod Lizzie, sy'n wyddonydd ac yn ddarlledwr, yn ymuno â'n cymuned".

Yn y digwyddiad cyntaf erioed dan gynllun S4 newydd, croesawyd disgyblion Blwyddyn 3 a Blwyddyn 5 o Ysgol Gynradd Blaenhonddan i Gampws y Bae ar ddydd Iau. Cymerodd disgyblion ran mewn gweithdai am leihau llygredd plastig, archwilio materion ynghylch cynaliadwyedd yn y diwydiant dillad a hefyd gwnaethant gwrdd â thîm Car Uwchsonig Bloodhound y Brifysgol i ddysgu mwy am yr holl beirianneg a gwyddoniaeth y tu ôl i ddyluniad y car.

Dywedodd Mr Matthew Owens, sy’n athro yn Ysgol Blaenhonddan "Cawsom ddiwrnod ardderchog, ac roedd yr holl blant mor frwdfrydig ac yn ymddiddori'n fawr yn y gweithdai. Roedd y staff yn wych ac roedd llawer o wynebau hapus a siriol ymhlith y plant. Rydym yn edrych ymlaen at ragor o ymweliadau â Phrifysgol Abertawe i annog ein myfyrwyr wrth iddynt ddysgu am wyddoniaeth".  

Cymerodd disgyblion Blwyddyn 3 o Ysgol Blaenhonddan ran mewn gweithdai 'Problem gyda Llygredd Plastig', yn archwilio pam a sut mae llygredd plastig yn yr amgylchedd morol yn beryglus i fywyd gwyllt a sut y gallwn ni i gyd gymryd rhan yn yr ymgyrch i fynd i'r afael â llygredd plastig drwy leihau'n defnydd o blastig untro.