Llygaid yn yr awyr i achub coed olewydd

Sylwer bod y dudalen hon wedi cael ei harchifo ac nid yw'n cael ei diweddaru mwyach.

Mae dull delweddu o bell yn yr awyr sy’n gallu craffu ar berllannau cyfan yn gallu adnabod coed olewydd sydd wedi’u heintio â bacteriwm dinistriol cyn i symptomau gweladwy ymddangos, yn ôl ymchwil newydd.

Fe allai’r craffu, sy’n bosib drwy ddefnyddio dronau neu awyrennau, helpu i reoli ymlediad yr haint ac achub coeden eiconig de Ewrop.

Bacteriwm dinistriol yw Xylella fastidiosa sy’n cael ei drosglwyddo gan bryfed sy’n bwyta sudd coed, ac sy’n achosi clefyd mewn dros 350 o rywogaethau o blanhigion. Mae coed olewydd yn arbennig o agored i glefyd, gyda’r bacteria yn achosi i ganghennau a brigau wywo, ac i ddail ymddangos fel petaent wedi llosgi.

An olive tree affected by Xylella fastidiosa, with visual symptoms of chlorosis Er bod Xylella yn gyffredin yn yr Americas, nid oedd wedi’i ddarganfod yn Ewrop tan yn ddiweddar, ond mae bellach yn ymledu yn ardal Môr y Canoldir, gyda llawer o berllannau wedi’u dinistrio eisoes yn rhanbarth Apulia, un o ranbarthau cynhyrchu olew olewydd yr Eidal. Gan nad oes gwellhad, yr unig ffordd o atal ymlediad y clefyd yw difa coed sydd wedi’u heintio, sy’n golygu bod diagnosis cynnar yn allweddol er mwyn ei ffrwyno’n fwy effeithiol.

Bu Pablo Zarco-Tejada o’r Comisiwn Ewropeaidd, ynghyd ag arbenigwyr o Brifysgol Abertawe a sefydliadau eraill yn Ewrop, yn defnyddio camerâu arbennig, wedi’u gosod ar awyren fechan, er mwyn gwneud dadansoddiadau hypersbectrol (sy’n edrych ar hyd yr amrediad electromagnetig cyfan) a dadansoddiadau delwedd thermol o’r perllannau. Bu’r awduron wedyn yn gweithio gyda’r coed olewydd ar y ddaear i brofi am haint Xylella.

Meddai’r Athro Peter North o Adran Ddaearyddiaeth Prifysgol Abertawe, sy’n un o awduron yr ymchwil: “Fe ddangosodd yr astudiaeth bod modd canfod effeithiau haint bacteriol o bell cyn i unrhyw symptomau gweladwy ymddangos, sy’n golygu y gellir mapio coed olewydd sydd wedi’u heintio â Xylella ar draws perllannau targed”.

Meddai’r daearyddwr Dr Rocio Hernandez-Clemente, sy’n aelod o’r tîm ymchwil ym Mhrifysgol Abertawe: “Mae’n ymddangos y bydd ymlediad clefydau mewn planhigion yn dod yn broblem gynyddol gyda newid yn yr hinsawdd, gan gynnwys yng ngwledydd Prydain. Mae cydweithio rhyngwladol yn hanfodol er mwyn eu canfod yn gynnar, fydd yn sicrhau ein bod yn gallu rheoli’r difrod ac atal clefydau rhag ymledu. Mae’r astudiaeth hon yn dangos y posibilrwydd o ganfod symptomau’n gynnar, ac fe fyddai modd addasu’r dull yma i awyrennau a dronau ar gyfer ei ddefnyddio’n helaeth”.

Teitl y papur yw 'Previsual symptoms of Xylella fastidiosa infection revealed in spectral plant-trait alterations', ac mae ar gael ar wefan Nature Plants.