Yn 2016, cwblhaodd yr Athro Dan Eastwood a Dr Dan Jones gam cyntaf treial maes mwyaf y byd ar glymog Japan.  Ar ôl pum mlynedd o ymchwil dwys, maent wedi diffinio patent ar un agwedd ar ddull posib o reoli clymog Japan, o'r enw 'y model 4 cam'.

Meddai'r Athro Eastwood (yn y llun chwith): “Yn y bôn, rydym yn darganfod sut orau i fynd i'r afael â phlanhigion goresgynnol yn y byd go iawn, ar sail tystiolaeth am yr hyn sy'n gweithio'n ymarferol.

“Dechreuom ganolbwyntio ar glymog Japan ar adeg pan oedd y planhigyn yn achosi panig sylweddol.  Ar y pryd, roedd y rhan fwyaf o'r cyngor ar gyfer pobl a oedd yn gorfod delio â'r planhigyn yn seiliedig ar wybodaeth ail law.  O ganlyniad, roedd cwmnïau diegwyddor yn cynnig triniaethau drud ac aneffeithiol.  Roeddem yn rhyfeddu nad oedd unrhyw dreial maes dadansoddol, ar raddfa fawr a thymor hir, wedi'i gynnal o'r dulliau a ddefnyddir i drin clymog Japan.

“Dros bum mlynedd, aethom ati i brofi pob un o'r 19 prif ddull ffisegol, cemegol a chyfunol o reoli clymog Japan yn y DU, gan ddefnyddio bioleg y planhigyn i gyfeirio ein dulliau triniaeth.  Profodd ein hymchwil fwy o ddulliau reoli nag unrhyw dreial erioed ar rywogaethau goresgynnol, gan ganiatáu i ni ddisodli hen gyngor a oedd yn seiliedig ar brofion tymor byr a gwybodaeth ail law."

Gan adeiladu ar yr ymchwil hwn, mae Dr Dan Jones, y noddwyd ei PhD, 'Japanese Knotweed s.l. Taxa and Introduced Petasites Species:  Biosystematics, Ecology and Control’, gan Complete Weed Control, bellach wedi sefydlu Advanced Invasives (Ai) - ymgynhoriaeth yn ne Cymru sy'n datrys problemau cymhleth ym maes rhywogaethau goresgynnol, â phwyslais arbennig ar glymog Japan.  Mae canolfan ymchwil a datblygu parhaus Advanced Invasives yn gweithredu mewn partneriaeth ag Adran Biowyddorau Prifysgol Abertawe, ac yn parhau i gynnal ymchwil cymhwysol unigryw i reoli rhywogaethau planhigion goresgynnol.

Meddai'r Athro Eastwood: "Mae gan ymagwedd Advanced Invasives botensial enfawr i gyflawni effaith drwy weithgareddau allgymorth, gan gynnwys gweithio gyda'r Gymdeithas Gofal Eiddo a Sefydliad Brenhinol y Syrfewyr Siartredig, a thrwy ddarparu ymgynghoriaeth rheoli strategol i Network Rail Cymru ac Asiantaeth Cefnffyrdd De Cymru (SWTRA)."

Meddai Dr Jones (yn y llun chwith):  "Yn wahanol i'r rhan fwyaf o gwmnïau eraill, rydym yn gweithio ar sail tystiolaeth ac yn ystyried problemau planhigion goresgynnol o'r gwaelod i fyny, drwy gylch cyfan y driniaeth. Ein nod yw gosod safon newydd o reoli rhywogaethau goresgynnol; drwy ddulliau gwyddonol a chymhwysol, i bontio'r bwlch rhwng ymchwil gwyddonol a dealltwriaeth gyhoeddus o reoli rhywogaethau goresgynnol.

Mae ein harbrofion wedi profi bod honiadau cwmnïau sy'n dweud y gallant gael gwared ar glymog Japan mewn cyfnod byr gan ddefnyddio chwynladdwyr yn ffug.  Ar ben hynny, rydym wedi dangos bod defnyddio'r chwynladdwyr anghywir, ar adeg anghywir y flwyddyn, yn arwain at ddefnyddio mwy o chwynladdwyr ac effeithiau cynyddol ar yr amgylchedd.  Mae'r model 4 cam a ddatblygwyd gennym yn cysylltu'r broses o ddethol a defnyddio chwynladdwyr â llif tymhorol rhisomau arwyneb clymog Japan.    Mae'r dull hwn o dargedu clymog Japan ar sail dymhorol yn cyflawni canlyniadau gwell ac yn defnyddio dognau llai o chwynladdwyr ar draws cylch bywyd cyfan y driniaeth.  I'r cyhoedd a rheolwyr tir, mae hyn yn golygu triniaeth fwy fforddiadwy sydd hefyd yn fwy ystyriol o'r amgylchedd na'r dulliau traddodiadol, cynhwysfawr, o ddefnyddio chwynladdwyr."

Meddai Dr Jones "Y model 4 cam yw'r man cychwyn ar gyfer datblygu dulliau mwy effeithiol ac effeithlon o reoli clymog Japan; does dim dull o reoli clymog Japan sy'n addas i bob sefyllfa.  Fodd bynnag, drwy feincnodi'r holl ddulliau ymarferol o clymog Japan, rydym wedi sicrhau bod dulliau aflwyddiannus yn gallu cael eu diystyried yn y dyfodol.  Hefyd, mae ein hymchwil parhaus yn darparu adnodd unigryw sy'n caniatáu i ni ddiweddaru a mireinio ein dulliau rheoli'n barhaus a'u rhannu â rheoleiddwyr, ymchwilwyr, rheolwyr tir, busnesau ac aelodau'r cyhoedd.  Yn ogystal â phrofi dulliau rheoli yn barhaus ers 2011, rydym bellach wedi ehangu ein profi i gynnwys planhigion goresgynnol eraill, chwynladdwyr eraill a dulliau adfer cynefinoedd. Felly, gellir cyflawni potensial llawn tir lle mae clymog Japan yn tyfu."

Mae gan y tîm gyngor i berchnogion tŷ sy'n poeni am ymlediad clymog Japan:

• Anwybyddwch yr hysteria - fydd eich tŷ ddim yn cwympo i lawr. Mae modd rheoli clymog Japan drwy ddefnyddio glysoffat ar adeg gywir y flwyddyn, er bod hyn fel arfer yn cymryd rhwng tair a phum mlynedd. Fodd bynnag, nid ydym yn argymell eich bod yn gwneud hyn eich hun - rydym wedi gweld morgeisi'n cael eu gwrthod ar ôl i driniaeth gan berchnogion tŷ fynd o'i le.
• Mae clymog Japan yn chwynnyn gwydn nad oes modd ei reoli drwy ddefnyddio chwynladdwr sengl unwaith mewn blwyddyn, fel mae cwmnïau diegwyddor yn ei honni.  Dylai unrhyw strategaeth drin fod yn hirdymor gan dargedu'r rhannau o'r planhigyn uwchben y ddaear a'r rhannau helaeth o dan y ddaear.
• Mae triniaeth effeithiol yn gweithio ar fioleg y planhigyn, gan ddefnyddio'r chwynladdwr cywir pan fo'r planhigyn yn agored i'w effeithiau, rhwng yr haf a diwedd yr hydref (gan ddibynnu ar y tywydd).
• Nid yw galw cwmni rheoli chwyn allan i reoli clymog Japan ddim yn debyg i ffonio am blymiwr.  Byddem yn disgwyl i'r plymiwr orffen y gwaith yn fuan, os nad ar unwaith.  Os ydych yn galw cwmni yn y gwanwyn i reoli clymog Japan, bydd angen i chi aros tan nes ymlaen yn y flwyddyn y gael y canlyniadau gorau - bydd hyn yn arbed amser, arian a phroblemau yn y tymor hir.
• Pan fydd clymog Japan wedi'i reoli'n effeithiol gan ddefnyddio chwynladdwr, peidiwch ag aflonyddu ar y tir drwy gloddio, er enghraifft, neu mae'n debygol o ddod yn ôl. Hyd yn oed os yw'r rhannau o'r planhigyn uwchben y ddaear wedi marw, mae'n debygol bod y system rhisomau o dan y ddaear yn dal i fyw. Fodd bynnag, peidiwch â mynd i banig os yw'n dod yn ôl. Galwch y contractwyr allan i'w reoli eto.
• Peidiwch â cheisio cloddio'r planhigyn i fyny eich hun. Mae'n hawdd colli rhannau o'r gwreiddyn a'i ledaenu ac allwch chi ddim cael gwared ar y planhigyn hwn gyda gweddill eich gwastraff gardd - yn wir, mae'n anghyfreithlon gwneud hynny.

I'r rhan fwyaf o bobl, mae clymog Japan yn hunllef, yn enwedig os ydynt yn ceisio gwerthu eu tŷ.  Fodd bynnag, o safbwynt ecolegol, mae'r Athro Eastwood yn ei edmygu er gwaethaf ei hun: "Mae clymog Japan yn blanhigyn eithriadol.  Yn Japan, mae'n tyfu'n aml yn y graean sy'n amgylchynu mynyddoedd llosg a gall gael ei gladdu yn ystod ffrwydradau a thirlithriadau gan ladd y rhannau o'r planhigyn sydd uwchben y ddaear. Fodd bynnag, dyw e ddim wedi marw, ond mae'n cysgu, gan aros am amodau mwy ffafriol.  Er bod llawer o bobl yn ystyried clymog Japan yn bla, fel biolegydd, mae'n rhaid i chi edmygu ei wydnwch a'r addasiadau mae'r chwynnyn dinistriol hwn wedi'u gwneud.”

Advanced Invasives: www.advancedinvasives.com