Yn ôl gwaith ymchwil diweddar, gallai archfygiau sy'n gallu gwrthsefyll gwrthfiotigau ladd hyd at 1.3 miliwn o bobl yn Ewrop erbyn 2050.Mae Sefydliad Iechyd y Byd (WHO) yn disgrifio'r broblem fel un o'r "bygythiadau mwyaf i iechyd byd-eang, diogelwch bwyd a datblygiad heddiw" .

Daeth tîm o Ysgol Feddygol Prifysgol Abertawe o hyd i'r rhywogaeth newydd o facteria. Mae'r tîm yn cynnwys ymchwilwyr o Gymru, Brasil, Irac a Gogledd Iwerddon. Maen nhw wedi enwi'r rhywogaeth newydd yn Streptomyces sp. myrophorea. 

Daeth y pridd y gwnaethant ei ddadansoddi o ardal o Fermanagh, Gogledd Iwerddon yn wreiddiol, sef yr ardal a adnabyddir fel Ucheldiroedd Boho. Dyma ardal o laswelltir alcaïaidd a chredir bod gan y pridd nodweddion iacháu. 

Drwy chwilio am wrthfiotigau newydd amlymwrthol, ysgogwyd ymchwilwyr i archwilio ffynonellau newydd, gan gynnwys meddyginiaethau gwerin: maes astudio a adnabyddir fel ethnoffarmacoleg. Maen nhw hefyd yn canolbwyntio ar amgylcheddau lle gellir dod o hyd i gynhyrchwyr gwrthfiotigau amlwg megis Streptomyces. 

Mae un aelod o'r tîm ymchwil, Dr Gerry Quinn, a oedd yn arfer byw yn Boho, Sir Fermanagh, wedi bod yn ymwybodol o draddodiadau iacháu'r ardal am nifer o flynyddoedd.

Yn draddodiadol, cafodd swm bach o bridd ei lapio mewn lliain cotwm ac yn y gorffennol, fe'i ddefnyddiwyd i iacháu nifer o afiechydon gan gynnwys dannoedd, a heintiau ar y gwddf a'r llwnc.  Mae’n ddiddorol bod y Derwyddon yn arfer byw yn yr ardal hon oddeutu 1500 o flynyddoedd yn ôl, a'r bobl Neolithig 4000 o flynyddoedd yn ôl. 

Prif ganfyddiadau'r ymchwil oedd body rhywogaethau newydd o Streptomyces: 

• Yn atal pedwar o'r chwe phrif bathogen amlymwrthol a nodwyd gan Sefydliad Iechyd y Byd sy'n gyfrifol am heintiau sy'n gysylltiedig â gofal iechyd: Enterococcus faecium (VRE) sy'n gwrthsefyll Vancomycin, Staphylococcus aureus (MRSA) sy'n gwrthsefyll methicillin, niwmonia Klebsiella, ac Acinetobacter baumanii sy’n gallu gwrthsefyll  Carbenepenem 

• Yn atal bacteria gram cadarnhaol a bacteria gram negyddol, sy'n amrywio yn strwythur wal eu celloedd; mae bacteria gram negyddol fel arfer yn gallu gwrthsefyll gwrthfiotigau.

Nid yw eto'n eglur pa gydran o'r rhywogaeth newydd sy'n atal y pathogenau rhag tyfu, ond mae'r tîm eisoes yn gwneud ymchwil i hyn. 

Dywedodd yr Athro Paul Dyson o Ysgol Feddygol Prifysgol Abertawe: 

"Mae'r rhywogaeth newydd hon o facteria yn effeithiol yn erbyn pedwar o'r chwe phrif bathogen sy'n gallu gwrthsefyll gwrthfiotigau, gan gynnwys MRSA. Mae'r hyn rydym wedi'i ddarganfod yn gam pwysig ymlaen i frwydro yn erbyn ymwrthedd yn erbyn gwrthfiotigau. 

"Mae ein canlyniadau'n dangos ei bod yn werth edrych ar feddyginiaethau gwerin a thraddodiadol wrth chwilio am wrthfiotigau newydd. Gall gwyddonwyr, haneswyr ac archeolegwyr oll gael rhywbeth i gyfrannu at y dasg hon. Mae'n ymddangos y gallai rhan o'r ateb i’r broblem fodern hon fod yn noethineb y gorffennol.” 

Dywedodd Dr Gerry Quinn o'r tîm ymchwil:

"Bydd darganfod sylweddau gwrthficrobaidd o Streptomyces sp.myrophorea yn ein helpu i chwilio am gyffuriau newydd i drin bacteria amlymwrthol – yr hyn sy'n achosi nifer o heintiau peryglus a marwol. 

"Byddwn bellach yn canolbwyntio ar buro ac adnabod y gwrthfiotigau hyn. Rydym hefyd wedi darganfod organebau gwrthfacterol ychwanegol o'r pridd, a allai ymdrin â sbectrwm ehangach o bathogenau amlymwrthol."

Cyhoeddwyd yr ymchwil yn “Frontiers in Microbiology”.