Wrth annerch cynhadledd ym Mhrifysgol Abertawe, dywedodd un carcharor sydd yn y carchar ar hyn o bryd: "Dangoswch i bobl fel ni yr hyn y gallant ei wneud gydag addysg." 

David Hagendyk, Cyfarwyddwr Sefydliad Dysgu a Gwaith Cymru, Zoe Murphy o Brifysgol y Drindod Dewi Sant, Dywedodd Pennaeth Darparu Gwasanaethau'r Ymddiriedolaeth, Clare Lloyd, Pennaeth AABO, Mark Jones, Alun Davies, Ysgrifennydd y Cabinet dros Lywodraeth Leol.

Aeth ymlaen i alw am rannu cyfleoedd am addysg â charcharorion cyn gynted ag y maen nhw'n cyrraedd y carchar, er mwyn eu cymell i newid eu bywydau cyn gynted â phosib. 

Trefnwyd y gynhadledd Addysg am Oes gan yr Ymddiriedolaeth Addysg Carcharorion (PET) ac Adran Addysg Barhaus Oedolion (AABO) y Brifysgol i archwilio'r pwerau trawsnewidiol sydd gan addysg yn amgylchedd y carchar. 

Croesawyd pawb i'r gynhadledd gan Alun Davies, Ysgrifennydd y Cabinet dros Lywodraeth Leol, a nododd: "Camau cadarnhaol yw'r unig ffordd y gallwn leihau aildroseddu, a rhoi ail gyfle i'r rhai hynny sydd efallai wedi mynd ar gyfeiliorn i fyw bywydau gwerth chweil ac ystyrlon." 

Ac yntau’n Weinidog sy'n gyfrifol am faterion troseddu a chyfiawnder yng Nghymru, galwodd Mr Davies am ddull mwy cyfannol – o addysg carcharorion yn y carchar i gymorth a dealltwriaeth well unwaith y byddant wedi gorffen eu dedfrydau. 

Meddai: "Mae angen i ni ystyried o'r newydd sut yr ydym yn gwneud cyfiawnder. Mae angen cyfleusterau sy'n seiliedig ar barch at bobl." 

Roedd addysgwyr mewn colegau, prifysgolion a charchardai yn y gynhadledd, a chawsant gyfle i glywed gan bobl sydd â phrofiad uniongyrchol o ddysgu mewn carchar. 

Mewn gweithdy grymus, esboniodd un myfyriwr llwyddiannus ei fod wedi dechrau ei gwrs sylfaen mewn newyddiaduriaeth cyn iddo adael y carchar, ac roedd modd iddo ei gwblhau ar ôl iddo gael ei rhyddhau. 

"Roedd yn rhywbeth i mi ganolbwyntio arno ar ôl y carchar, a rhoddodd ymdeimlad o gyflawniad i mi." 

Ymysg siaradwyr eraill roedd David Hagendyk, Cyfarwyddwr Sefydliad Dysgu a Gwaith Cymru, sy'n rhan o'r gwaith o hyrwyddo gwerth dysgu oedolion i'r llywodraeth a darparwyr gwasanaeth. Recordiwyd y digwyddiad drwy farddoniaeth fyw gan y bardd Zoe Murphy o Brifysgol y Drindod Dewi Sant. 

Yn ôl Pennaeth AABO, Mark Jones, roedd y gynhadledd wedi pwysleisio na ddylid tanbrisio effaith addysg ar ddysgwyr. 

"Pan fydd gan fyfyrwyr o gefndiroedd sydd â stigma'n gysylltiedig â nhw fynediad i addysg briodol o ansawdd addas, gallant drawsnewid eu bywydau," meddai.

Mae'r AABO yn cynnig addysg ran-amser i ddysgwyr sy'n oedolion ledled de Cymru gydag Ymddiriedolaeth Addysg Carcharorion a Phrifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant, ac ar hyn o bryd mae'n datblygu darpariaeth ar gyfer dysgwyr mewn carchardai gan gynnwys Abertawe.

Byddai clywed sut roedd y carcharorion wedi elwa o addysg - ac am eu hanghenion o ran addysg   yn helpu i lywio'r math o ddysgu y gallant ei gynnig yn y dyfodol, dywedodd Mr Jones.

"Rydym yn deall ac yn cefnogi pwysigrwydd gwaith o'r fath a'r angen i sicrhau bod cyfle a dewis o ran addysg o ansawdd i bobl o bob cefndir. Mae'r AABO yn falch o fod yn bartner yn y gwaith hwn."

Dywedodd un carcharor benywaidd wrth y gynulleidfa ei bod hi'n gobeithio dod yn athrawes yn dilyn ei llwyddiant ar y cyrsiau addysg.

"Rwyf am roi rhywbeth yn ôl, ac mae addysg yn grymuso menywod. Rwyf wedi gweld bod y ddawn mewn carchardai'n anferth a meithrin y ddawn honno sydd ei angen," dywedodd. 

Ychwanegodd un carcharor arall fod astudio ar gyfer gradd meistr wedi helpu o ran cyflymu'r amser yn ystod ei ddedfryd chwe blynedd. 

"Rhoddodd hwb i mi, mae wedi bod yn gysur – ac rwyf wedi synnu ar ba mor falch y mae fy meibion wedi bod," dywedodd. 

Mae Ymddiriedolaeth Addysg Carcharorion yn gweithio ar draws pob carchar yng Nghymru a Lloegr ac yn cefnogi carcharorion i gyflawni eu potensial trwy ddysgu.

Trwy gynnig mynediad i ddysgu, deunyddiau a chyngor o bell, mae'r Ymddiriedolaeth yn helpu oddeutu 3,000 o garcharorion bob blwyddyn. 

Dywedodd Pennaeth Darparu Gwasanaethau'r Ymddiriedolaeth, Clare Lloyd, sydd wedi'i lleoli yng Nghaerdydd: "Rydym yn gobeithio bod y digwyddiad wedi egluro rhywfaint am brofiadau dysgu – a'r mathau o fyfyrwyr – sy'n aml yn cael eu hesgeuluso, ac y bydd yn ysbrydoli staff i ddatblygu ffyrdd newydd ac ystyrlon o ddarparu addysg yn eu gweithleoedd." 

Ychwanegodd Mark: "Roedd y gynhadledd yn llwyddiant ysgubol, ac rydym yn bwriadu manteisio ar yr hyn a wnaethom ei ddysgu i gefnogi'r gwaith o ddatblygu cyfleoedd addysgol i garcharorion yn Abertawe fel bod modd iddynt ddefnyddio addysg i drawsnewid eu bywydau."