Crewyd y Canolbwynt Arloesedd er mwyn rhoi gweithgynhyrchu technoleg lefel arddangos diwydiannol ar waith yn Rhanbarth Abertawe/Port Talbot, lle mae diwydiant yn gyfrifol am y ganran uchaf o allyriadau carbon, ond hefyd yn gyfrifol am les cymdeithasol ac economaidd cyfran sylweddol o’r boblogaeth.

Mae’r cyhoeddiad hwn yn ymateb i adroddiad y Panel Rhynglywodraethol ar Newid yn yr Hinsawdd (IPCC) ynghylch ymateb ar frys i newid yn yr hinsawdd (Dydd Llun 8 Hydref) a nod y Deyrnas Unedig o arwain y ffordd wrth wynebu’r her ryngwladol o ddileu carbon o allyriadau.

Dywedodd yr Athro Andrew Barron, Sylfaenydd a Chyfarwyddwr ESRI:

“Mynd ati’n gyflym i ddatblygu, arddangos a defnyddio ystod eang o dechnolegau sy’n caniatáu gostyngiad sylweddol ac ystyrlon mewn allyriadau carbon yw moment Apollo y genhedlaeth hon. Os oes un her y mae’r ddynoliaeth yn ei hwynebu sy’n effeithio ar ei dyfodol yn gymdeithasol, yn economaidd ac o ran iechyd, dyma hi.”

Mae adroddiad yr IPCC yn datgan bod cadw’r cynnydd yn nhymheredd y byd o dan y targed o 1.5°C a bennwyd gan Gytundeb Paris yn 2015 yn dod yn darged mwyfwy heriol, a bod y byd bellach yn symud i gyfeiriad tua 3°C yn lle hynny.

Mae’r adroddiad yn awgrymu y bydd newidiadau graddfa fawr gan lywodraethau ac unigolion yn ofynnol, a hynny ar frys yn ystod y ddau ddegawd nesaf i sicrhau newidiadau pellgyrhaeddol ym meysydd ynni, defnydd tir, dinasoedd a diwydiant. Elfen allweddol i’r dyfodol fydd bod angen i’r allyriadau CO₂ byd-eang ostwng 45% o lefelau 2010 erbyn 2030, gydag allyriadau sero net ar draws y byd erbyn 2050.

I gyflawni hyn, amcangyfrifir y bydd ynni adnewyddadwy yn darparu hyd at 85% o drydan y byd erbyn 2050, tra bod disgwyl i’r defnydd o lo ostwng i lefel agos at sero.

Mae’r bwlch rhwng Ymchwil a’r Farchnad Fasnachol, Glyn Cysgod Angau fel y’i gelwir yn aml, yn cynrychioli elfen allweddol sy’n llesteirio technoleg, yn arbennig yn achos technolegau lle nad yw’n hawdd pennu gwerth economaidd ‘gwneud y peth cywir’ heb uned arddangos ar raddfa y gellir ei gwerthuso gan ddiwydiannau lluosog.

Crewyd Canolbwynt Arloesedd ESRI er mwyn canolbwyntio ymdrechion ar adeiladu arddangoswyr sydd â lefel uchel o barodrwydd technolegol (TRL).

Meddai'r Athro Barron:

“Mae cyfnod y trafodaethau academaidd ynghylch ‘beth sy’n bosibl’ ac ‘ymchwiliadau graddfa labordy’ wedi dod i ben; bellach mae angen i ni roi ein syniadau ar waith. Nid un ateb sydd i’r broblem hon, ac ni fydd pob technoleg yn cael ei mabwysiadu’n llwyddiannus, ond gan fod cyfnod arweiniol mabwysiadu technoleg yn aml yn sylweddol, mae angen i ni greu gwybodaeth a fydd yn caniatáu mabwysiadu cynnar, yn hytrach nag aros i rywun arall ddatrys y broblem”

Mae’r arddangoswyr technoleg cychwynnol sy’n cael eu hadeiladu yng Nghanolbwynt Arloesedd ESRI yn cael eu hariannu drwy’r fenter £9.2 miliwn Lleihau Allyriadau Carbon Diwydiannol (RICE), a gefnogir gan £5.9 miliwn o’r Undeb Ewropeaidd:

• Trosi CO₂ o allyriadau diwydiannol yn gemegion gwerth uchel sydd fel arfer yn deillio o gynhyrchu olew, yn ogystal â chreu ffynonellau protein bwyd amgen heb yr allyriadau methan sy’n gysylltiedig â chynhyrchu bwyd mewn modd traddodiadol.
• Dyluniadau electroleiddio newydd sy’n caniatáu cynhyrchu hydrogen o ynni gwyrdd gwastraff (gwynt, tonnau, solar) yn hytrach na’r dull presennol o gynhyrchu hydrogen o nwy naturiol, gyda’r allyriadau CO₂ cysylltiedig.
• Datblygiad graddadwy technolegau systemau a deunyddiau gwahanu CO₂ er mwyn datblygu ateb ‘wedi’i deilwra’ ar gyfer ystod eang o ddiwydiannau sy’n awyddus i leihau allyriadau carbon.

Ar ben hynny, llwyddwyd i raddio systemau pilenni lefel baeddu isel ar gyfer ailddefnyddio dŵr gwastraff diwydiannol ynni isel, tra bod gwaith yn cael ei ddatblygu i drosi plastig gwastraff na ellir ei ailgylchu yn nanoddeunyddiau carbon gwerth uchel (a gynhyrchir fel arfer o nwy naturiol) er mwyn medru atafaelu CO₂ ar raddfa helaeth iawn.

Partneriaid academaidd cychwynnol Canolbwynt Arloesedd ESRI yw Prifysgol De Cymru a Phrifysgol De Carolina, UDA, tra bod y partneriaid diwydiannol presennol yn cynnwys: Tata Steel UK, Apache Corporation, Glass Technology Services (GTS), eCORP International, Very Large Scale Decarbonization Partners, ac eCORP Stimulation Technologies.