Bydd y Ganolfan Adeiladau Gweithredol newydd yn chwilio i waredu rhwystrau a chyflymu’r arfer o gynllunio adeiladau wedi’u pweru gan ynni solar.

Drwy Gronfa Her Strategaeth Ddiwydiannol a UKRI ac wedi’i leoli ym Mhrifysgol Abertawe, bydd yn ganolfan  genedlaethol o ragoriaeth yn cydweithio â darparwyr o fyd ynni ac adeiladu sydd wedi’u cefnogi gan ddeg prifysgol: Abertawe, Caerfaddon, Newcastle, Birmingham, Loughborough, UCL, Sheffield, Caerdydd, Coleg Imperial Llundain a Nottingham.

Mae adeiladau’r DG nawr yn defnyddio oddeutu 40% o’n hynni ac allyriannau cysylltiedig, ond nid yw’r modd yr ydym yn creu a gweithredu adeiladau wedi newid. Maen nhw yn parhau yn ddefnyddwyr ynni, yn hytrach na bod yn weithredol ac yn ynni-positif. Mae adeiladau gweithredol yn gallu arbed arian ar filiau ynni a chyfrannu at fyd mwy cynaliadwy.

Gweledigaeth Ganolfan Adeiladau Gweithredol yw trawsnewid sectorau adeiladau ac ynni'r DG, trwy ddatblygiad adeiladau gweithredol wedi eu pweru gan yr haul, gan greu cymunedau ynni cryf a chyfrannu’n sylweddol at dargedau ceir trydanol a degarboneiddio.

Mae partneriaid diwydiant a’r brifysgol, sy’n cynrychioli'r gorau yn eu meysydd, yn dwyn ynghyd ystod eang o arbenigedd gan gynnwys peirianneg, integreiddio systemau ynni, gwyddorau cymdeithasol ac optimeiddio systemau. Gyda’i gilydd, byddant yn cydweithio mewn meysydd craidd i greu:

• Crynswth hanfodol o arddangosiadau o adeiladau gweithredol i weithredu fel ffenestr siop i dechnolegau ac arddangos tyfiant posib.

 • Sylfaen brwd ar gyfer Adeiladau Gweithredol – yn cynnwys ymchwil i ddeall sut mae deiliaid yn defnyddio a rhyngweithredu gydag adeiladau gweithredol yn ogystal â data perfformiad technegol. Bydd y Ganolfan Adeiladau Gweithredol yn cynorthwyo i ddatblygu capasiti cadwyni cyflenwi ac adnabod bylchau sgiliau allai effeithio parodrwydd diwydiant i dderbyn Adeiladau Gweithredol a dylanwadu ar bolisi.

• Technolegau ac adnoddau cymorth i gynllunwyr a pheirianwyr adeiladau i gefnogi mabwysiadu cynlluniau adeiladau newydd.

• Modelau busnes newydd – gweithio gyda chwmnïau i ddatblygu modelau fydd yn cyflymu cynnydd yn y farchnad a mabwysiadu.

Bydd rhaglen adeiladu’r Ganolfan Adeiladau Gweithredol yn cynnwys adeilad nodedig ei hun, y ‘labordy byw’, a leolir nesaf at Gampws y Bae Prifysgol Abertawe. Datblygir portffolio o 300 o adeiladau pellach ar draws y DG, mewn partneriaeth glos gyda datblygwyr a chadwynai cyflenwi i ddiwallu anghenion amrywiol sector farchnad.

Meddai Canghellor y Trysorlys, Philip Hammond: “Mae Prifysgol Abertawe a’r cwmnïau arloesol sy’n gweithio â hi yn arweinwyr byd-eang mewn ynni glân. Mae Llywodraeth y DG yn cefnogi diwydiannau’r dyfodol fydd yn darparu swyddi a chyfleoedd ar draws Cymru. Bydd y cyllido £36 miliwn newydd hwn yn cefnogi technoleg gwyrdd cyffrous a all dorri biliau ynni, gostwng allyriannau carbon a chreu cartrefi a lleoedd gwaith gwell.”

Llun: Swyddfa weithredol (chwith) a'r Ystafell Dosbarth (de)

Dywedodd yr Athro Richard B. Davies, Is-ganghellor Prifysgol Abertawe: “Mae’n wych bod Canolan Arloesi a Gwybodaeth SPECIFIC ar arbenigeddau ym Mhrifysgol Abertawe wedi eu cydnabod gan Lywodraeth DG yn eu dewis o Abertawe fel lleoliad ar gyfer y Ganolfan Adeiladau Gweithredol cenedlaethol. 

“Caiff ei leoli drws nesaf i’n Campws y Bae, ble agorom yn ddiweddar y Swyddfa Weithredol, swyddfa ynni-positif cyntaf yn DG, a ble mae’r dosbarth gweithredol wedi bod ar waith yn llwyddiannus ers 18 mis, gan gynhyrchu mwy o ynni nag y mae’r adeilad wedi ei ddefnyddio. Mae’r Ganolfan Adeiladau Gweithredol yn cydnabod yr ymdrechion hynny ac yn eu codi i’r lefel nesaf, ar blatfform y DG er cyflwyno ardrawiad cenedlaethol.”

Eglurodd yr Athro Dave Worsley, Is-lywydd Arloesedd a phrif archwilydd y Ganolfan sut oedd dull gweithredu'r bartneriaeth yn allweddol i sicrhau llwyddiant. “Mae’r Ganolfan Adeiladau Gweithredol yn anelu at dynnu’r rhwystrau sy’n atal mabwysiadu màs o adeiladau wedi’u pweru gan solar. Rwyf yn angerddol o argyhoeddedig taw ein partneriaeth a’n cydweithredu yw’r modd gorau i drawsffurfio adeiladu ac ynni. Bydd y ganolfan newydd yn dwyn ynghyd ein profiad gyda’r Dosbarth Gweithredol a’r Swyddfa Weithredol gydag arbenigeddau cymdeithasol, busnes, polisi ac ynni o gyfeiriad prifysgolion a chwmnïau ar draws y DG. Gyda’n gilydd gallwn wneud gwahaniaeth.”