Trefnir yr ymchwil drwy brosiect SEACAMS2, prosiect tair blynedd a reolir gan Brifysgol Abertawe a Phrifysgol Bangor, ac sy'n cael ei ariannu'n rhannol gan Gronfa Datblygu Rhanbarthol Ewrop er mwyn cefnogi cydweithredu rhwng diwydiant a'r gymuned academaidd yn yr economi forol ac ym maes ynni adnewyddadwy'r môr.

Meddai’r Athro Kam Tang, o Adran y Biowyddorau  yn y Coleg Gwyddoniaeth, sy'n brif ymchwilydd SEACAMS2 ym Mhrifysgol Abertawe: "Mae SEACAMS2 yn cefnogi twf busnesau morol ac arfordirol ym maes ynni adnewyddadwy'r môr a sectorau cysylltiedig drwy weithgareddau ymchwil blaengar ar y cyd â diwydiant; mae'r chwe phrosiect sydd ar y gweill gyda Tidal Lagoon Power yn enghreifftiau o sut gall y diwydiant elwa o ragoriaeth ymchwil Prifysgol Abertawe."

Morliniau

Mae glannau creigiog ar hyd arfordir Cymru yn gartref i rai o'r cynefinoedd morol mwyaf cyfoethog ac amrywiol yn Ewrop. Mae labordy ecoleg arfordirol Prifysgol Abertawe wedi cofnodi ymhell dros 100 math o wymon ar benrhyn Gŵyr yn unig. Mae adeiledd morlyn llanw Bae Abertawe newydd yn darparu cyfle gwych i wella ein morlin a bydd ymchwil SECAMS2, dan arweiniad Dr John Griffin, ar y cyd â Tidal Lagoon Power, yn ymchwilio i ffyrdd o optimeiddio dyluniad waliau'r morlyn llanw er mwyn hyrwyddo bioamrywiaeth frodorol a'r gwasanaethau ecosystem cysylltiedig. Ar yr un pryd, mae ymchwil ar y gweill i gynyddu dealltwriaeth o sut mae twyni tywod yn gwarchod ein morliniau ac yn adfer ar ôl stormydd.

Cynefinoedd morol

Mae'r isadeiledd a ddefnyddir ar gyfer gweithfeydd ynni adnewyddadwy, megis y Morlyn Llanw arfaethedig ym Mae Abertawe, yn effeithio fwyfwy ar gynefinoedd morol. Mae gan riffiau ffug botensial i liniaru effeithiau ar yr amgylchedd naturiol a chyfoethogi bioamrywiaeth drwy amrywio'r swbstrad. Mae gan Tidal Lagoon Power raglen uchelgeisiol i wella'r ecosystem â'r nod o adfer, diogelu a chreu cynefinoedd arfordirol a morol.

Gan adeiladu ar ymchwil dan arweiniad Dr Ruth Callaway, a wnaed gan y prosiect SEACAMS blaenorol, ar y cyd â'r cwmni eco-beirianneg, Salix, cynhelir profion o effaith matresi riff mewn ardaloedd isarforol gyda Tidal Lagoon Power ym Mae Abertawe. Arbrofir â mathau gwahanol o ddeunydd ar wahanol lefelau. Bydd y canlyniadau'n rhoi gwybodaeth i Tidal Lagoon Power am effeithiolrwydd matresi riff, nid yn unig ym Mae Abertawe, ond ar gyfer morlynnoedd llanw arfaethedig mewn lleoliadau eraill hefyd. Mae ymchwil ar y gweill i gynyddu dealltwriaeth o'r posibilrwydd o adfer dolau morwellt, dan arweiniad Dr Richard Unsworth,

Traethau

Effaith bwysig a allai ddeillio o bob adeiledd arfordirol a morol yw newid yn siâp y traethau o'i gwmpas. I ddeall y newid hwn, mae angen mesuriadau manwl o dopograffeg y traeth ond, oherwydd yr amrediadau llanw mawr sy'n gysylltiedig â safleoedd morlynnoedd, mae technegau traddodiadol yn cymryd gormod o amser. Fel rhan o SEACAMS2, mae ymchwil gan y Coleg Peirianneg, dan arweiniad Dr Iain Fairley o'r Grŵp Peirianneg Arfordirol, yn helpu i ddatblygu strategaethau tirfesur newydd ar gyfer traethau Bae Abertawe. Bydd defnyddio sganwyr laser daearol ac awyrennau dibeilot i dirfesur yn galluogi monitro cydraniad uchel a chost-effeithiol.

Bydd y manylder hwn yn gwella dealltwriaeth o amrywioldeb naturiol traethau'r rhanbarth ac, felly, effeithiau posib y morlyn. Gellir defnyddio'r protocolau a ddatblygir wrth dirfesur safleoedd morlynnoedd eraill a bydd y ddealltwriaeth newydd yn cyfeirio dylunio a lleihau risgiau yn y dyfodol.  I wella dealltwriaeth o symudiadau mewn gwaddodion a newidiadau ym morffoleg gwely'r môr ym Mae Abertawe, mae Dr José Horrillo-Caraballo yn datblygu gwell model o’r tonnau a’r llanw ar gyfer rhanbarth Bae Abertawe-Môr Hafren.

Bydd prosiect SECAMS2 yn cyflwyno yng Nghynhadledd flynyddol Ynni Môr Cymru a gynhelir yn Stadiwm Liberty, Abertawe ar 30 Mawrth.

Llun 1 ©Anouska Mendzil, Llun 2 Ruth Callaway, Llun 3 Tom Fairchild