"Mae cyrchoedd babŵns yn her ddifrifol ym mhenrhyn y Cape, De Affrica", meddai'r Athro Justin O'Riain o Brifysgol Cape Town, un o awduron astudiaeth a gyhoeddwyd gan y cyfnodolyn Scientific Reports, sydd wedi bod yn astudio babŵns yn y rhanbarth ers dros ddegawd.

Mewn astudiaeth flaenorol, dangosodd y tîm fod y strategaeth rheoli'n rhwystro'r babŵns rhag dod i mewn i ardaloedd trefol ond bod rhai gwrywod yn dyfeisio ffyrdd o ddod i mewn er gwaethaf hyn. Roedd y tîm yn awyddus i ddeall sut roedd y babŵns yn llwyddo i wneud hyn, ac felly cynhyrchwyd coleri pwrpasol ar gyfer y babŵns a fyddai'n galluogi’r tîm i ddilyn symudiadau 10 babŵn yn fanwl gywir.

Meddai Dr Gaëlle Fehlmann, prif awdur yr astudiaeth a wnaeth y gwaith maes yn Ne Affrica: "Mae pobl yn tybio nad oes gan y babŵns ddigon o fwyd yn eu cynefinoedd naturiol ac felly nid oes ganddynt ddewis ond porthi yn y dref. Mewn gwirionedd, mae ein hymchwil yn dangos bod digon o fwyd yn yr amgylchedd naturiol lle nad oes llawer o risg o gael eu styrbio gan bobl. Mewn gwrthgyferbyniad, mae’r tebygolrwydd o wrthdaro rhwng pobl a babŵns mewn ardaloedd trefol yn uchel, ond yno ceir mwy o fwyd, ac mae’r budd caloriol yno 10 gwaith yn well”. 

Datgelodd data o'r coleri fod babŵns gwrywaidd yn aros ger ymylon y ddinas, gan gymryd rhan mewn cyrchoedd byr ond dwys i'r amgylchedd trefol pan fyddai cyfle'n codi, yn debyg i strategaeth eistedd ac aros.

Meddai Dr Andrew King, pennaeth SHOALgroup Prifysgol Abertawe ac uwch-awdur yr astudiaeth: “Roeddem yn amau bod y babŵns yn gwneud rhywbeth clyfar i'w galluogi i leihau'r risgiau sy'n gysylltiedig â fforio mewn ardaloedd trefol, a chadarnhaodd y data a gasglwyd o'r coleri hyn”.

Dengys y data, o ganlyniad i'w tactegau cyrchu, mai dim ond am tua 10% o'u hamser oedd y babŵns a astudiwyd yn treulio’n fforio am fwyd. Mae hynny llawer llai na’r amser y mae babŵns sydd ddim yn cyrchu yn treulio yn fforio am fwyd, sef tua hanner eu hamser. 

Meddai Dr Fehlmann: “Mae ein canlyniadau'n cyflwyno tystiolaeth ddigamsyniol o hyblygrwydd eithafol yn ymddygiad y babŵns hyn. Ystyriwyd ers amser hir bod hyblygrwydd ymddygiad yn gydran ganolog o allu rhywogaeth i ymdopi â newidiadau amgylcheddol o ganlyniad i ymddygiad dynol, ond mae wedi bod yn anodd, neu'n amhosib, mesur hyn mewn grwpiau o anifeiliaid gwyllt. Mae'r technolegau llwybro newydd a ddefnyddir gan yr ymchwilwyr yn newid hyn”.

Nawr fod yn ymchwilwyr wedi datgelu tactegau’r babŵns cyfrwys, bydd strategaethau'n cael eu mireinio i wella’r strategaeth rheoli babŵns llwyddiannus yn Cape Town.

Gellir gweld copi llawn o'r papur “Extreme behavioural shifts by baboons exploiting risky, resource-rich, human-modified environments", yn y cyfnodolyn Scientific Reports, yma.