Mae ymchwil newydd bellach yn gosod y cynhesrwydd presennol mewn cyd-destun hanesyddol sy’n ymestyn dros 2100 mlynedd gan ddefnyddio gwybodaeth wedi’i seilio ar flwydd-gylchau a thystiolaeth ddogfennol hanesyddol i greu adluniad newydd o dymheredd yn ystod yr haf yn Ewrop.

Roedd yr Athro Danny McCarroll  a Dr Mary Gagen o’r Coleg Gwyddoniaeth  ym Mhrifysgol Abertawe’n rhan o’r grŵp ymchwil o 45 o wyddonwyr o 13 gwlad a weithiodd ar yr ymchwil  a gyhoeddwyd heddiw (29^ain Ionawr) yng nghylchgrawn Environmental Research Letters.  

Cafwyd hafau cynnes yn ystod oes y Rhufeiniaid, hyd at y 3edd ganrif, a ddilynwyd gan dywydd oerach yn gyffredinol o’r 4edd i’r 7fed ganrif. Wedi cyfnod canoloesol cynnes yn gyffredinol, cafwyd Oes Iâ Fach o’r 14eg ganrif i’r 19eg ganrif. Gwelir y cynhesu amlwg yn gynnar yn yr ugeinfed ganrif ac mewn degawdau diweddar yn y data blwydd-gylch a’r dystiolaeth hanesyddol y seiliwyd yr adluniad newydd arnynt.

Awgryma’r dystiolaeth fod newidiadau naturiol yn y gorffennol o ran y tymheredd yn ystod yr haf yn fwy nag y credid o’r blaen, sy’n awgrymu ei bod yn bosibl bod y modelau hinsoddol yn tanbrisio’r ystod gyflawn o ddigwyddiadau eithafol yn y dyfodol, gan gynnwys cyfnodau o dywydd poeth iawn. Mae’r amrywioldeb yn y gorffennol wedi’i gysylltu â ffrwydradau folcanig mawr a newidiadau o ran faint o ynni a dderbynnir gan yr haul. Mae’r canfyddiad ymchwil newydd fod tymereddau dros y 30 mlynedd ddiwethaf y tu allan i ystod yr amrywiaethau naturiol hyn yn cefnogi casgliadau’r Panel Rhynglywodraethol ar Newid Hinsawdd fod y cynhesu diweddar wedi’i achosi’n bennaf gan weithgarwch anthropogenig.

Meddai’r Athro McCarroll:  “Bellach mae gennym ddarlun manwl o’r ffordd y mae tymereddau haf wedi newid ar draws Ewrop dros gyfnod o dros ddwy fil o flynyddoedd a gallwn ei ddefnyddio i brofi’r modelau hinsoddol a ddefnyddir i ragfynegi effeithiau cynhesu byd-eang yn y dyfodol.”

Mae’r Athro McCarroll, sy’n arwain tîm sy’n defnyddio blwydd-gylchau i ail-lunio hinsawdd y gorffennol, wedi rhybuddio: “Mae’r canlyniadau hyn yn arwydd amlwg ein bod eisoes wedi newid hinsawdd Ewrop. Bu cyfnodau cynnes yn y gorffennol, ond mae tymereddau haf dros y 30 mlynedd ddiwethaf y tu hwnt i ystod amrywioldeb naturiol”. 

Roedd yr astudiaeth ryngddisgyblaethol yn cynnwys cydweithredu rhwng ymchwilwyr o weithgor Rhwydwaith 2K Ewrop gwreiddiol Past Global Changes (PAGES), Euro-Med2k.  Mae PAGES, sy’n un o brosiectau craidd y Rhaglen Geosffer-Biosffer Ryngwladol(tan 2015) a Daear y Dyfodol (2015-), yn cael ei ariannu gan Sylfeini Gwyddoniaeth Cenedlaethol y Swistir a’r Unol Daleithiau a Gweinyddiaeth Gefnforol ac Atmosfferig Genedlaethol yr Unol Daleithiau.

Darllenwch y papur yma

Ceir rhagor o wybodaeth, gan gynnwys y rhestr lawn o awduron, cysylltiadau rhyngwladol a ffigwr, yma

Dyfyniad: Luterbacher J et al. 2016: European summer temperatures since Roman times. Environmental Research Letters 11, 024001, doi: 10.1088/1748-9326/11/1/024001 http://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/11/2/024001