Mae Ysgoloriaeth Fulbright yn ddyfarniad rhyngwladol, cystadleuol sydd wedi’i seilio ar deilyngdod, ar gyfer ymchwil am ragoriaeth ym mhob disgyblaeth academaidd o lenyddiaeth i wyddoniaeth. 

Mynychodd y Biocemegydd a Biolegydd Moleciwlaidd, yr Athro David Lamb; Yr Athro Tudur Hallam, Athro yn y Gymraeg, a’r arbenigwr ym maes seibrderfysgaeth, yr Athro Stuart Macdonald dderbyniad gyda’r nos gyda Llysgennad yr Unol Daleithiau yn ei breswylfa yn Llundain ar 15 Mehefin lle y cyhoeddwyd yr Ysgolheigion Fulbright newydd ar gyfer 2016/17.

Derbyniodd yr Athro Lamb, sydd wedi’i leoli yn Ysgol Feddygaeth y Brifysgol, y dyfarniad i gynnal ymchwil o’r enw: “Exploiting zebra fish genetics to understand neurological diseases in humans" am gyfnod o 12 mis.

Esboniodd yr Athro Lamb berthnasedd yr ymchwil: “Mae 70% o enynnau ar gyfer codio protein dynol yn perthyn i enynnau a ddarganfyddir yn y pysgodyn rhesog ac mae gan 84% o enynnau y mae’n hysbys eu bod wedi’u cysylltu â haint dynol gyfatebydd yn y pysgodyn rhesog. Canfuwyd bod genyn sytocrom P450 penodol sydd wedi’u canfod yn yr ymennydd yn bennaf ac sydd wedi’i gysylltu ag anhwylderau niwrolegol, yn bresennol ym mhob anifail gan awgrymu bod ganddo weithred(oedd) biolegol allweddol. Bydd y dyfarniad Fulbright yn caniatáu i ymchwil gael ei gynnal i holi ynghylch gweithred y genyn hwn mewn datblygiad a niwrobioleg gan ddefnyddio technegau newydd ar gyfer dileu genynnau. Gall bod â’r gallu i ddefnyddio pysgod rhesog i adnabod gweithred(oedd) ar gyfer P450 gael goblygiadau mawrion o ran deall prosesau heintiau dynol.”

Cynhelir yr ymchwil yn Woods Hole Oceanographic Institute (WHOI), ym Massachusetts, yr Unol Daleithiau. Mae WHOI yn gyfleuster addysg bellach eithriadol sydd wedi’i neilltuo i astudio pob agwedd o wyddor môr a pheirianneg sydd â chyswllt agos â’r Labordy Bioleg Forol sydd yn fyd enwog ac sydd hefyd wedi’i leoli yn Woods Hole.

Yn ystod ei ysgoloriaeth bydd yr Athro Lamb wedi’i integreiddio’n llawn yn y cymunedau gwyddonol yn Woods Hole, Boston a Chaergrawnt, a bydd yn rhoi cyfres o ddarlithoedd, nid yn unig yn Woods Hole, ond hefyd yn Sefydliad Technoleg Massachusetts (MIT), Prifysgol Harvard a Phrifysgol Boston gan gynyddu i’r eithaf effaith y dyfarniad Fulbright a’i ymchwil sy’n cael ei gynnal yn Abertawe. 

Derbyniodd yr Athro Stuart Macdonald o Goleg y Gyfraith a Throseddeg ysgoloriaeth am gyfnod o dri mis gan gynnal ymchwil o’r enw: “Violent extremism online: Examining the narratives, their influence and our responses”.

Esboniodd: “Mae modd cael gafael ar gynnwys eithafol ar-lein yn hawdd. Mae grwpiau terfysgaeth yn ceisio ymgysylltu gyda rhyfela seicolegol. Gall aelodau’r cyhoedd ofidio am gynnwys o’r math, a gall rhieni yn enwedig bryderu am eu plant yn ymgysylltu â deunydd o’r math. Mae cyflawnwyr yr ymosodiadau yng Ngorllewin Ewrop yn ddiweddar wedi defnyddio’r rhyngrwyd i gyfathrebu ac i gynllunio ymosodiadau. 

“Bydd yr Ysgoloriaeth Fulbright hon yn rhoi ystyriaeth benodol i’r cwestiwn o bropaganda am derfysgaeth ar-lein. Byddaf yn cymharu ac yn gwerthuso ffurfiau “caled” o ymatebion (megis rhwystro cynnwys a dileu gwefannau) ac ymatebion “meddal” (megis datblygu naratif sy’n groes iddynt), a byddaf hefyd yn ystyried y cydadwaith rhwng y mathau hyn o wahanol ymatebion.”

Bydd yr Athro Macdonald yn treulio tri mis (o fis Chwefror i fis Ebrill 2017) yng Nghanolfan Orfalea ym Mhrifysgol California, Santa Barbara, i gynnal yr ymchwil.

Enillodd yr Athro Tudur Hallam ysgoloriaeth am gyfnod o saith mis am ei ymchwil o’r enw: “Recovering literary futures: comparative readings between Welsh in the UK and the US Hispanic heritage” sydd i’w gynnal ym Mhrifysgol Houston, gan gysylltu gydag academyddion o nifer o adrannau yno a phartneriaid strategol eraill yn Nhecsas.

Meddai: “Ar hyn o bryd, mae cwestiynau am fewnfudo a hunaniaeth ddiwylliannol yn domineiddio’r cyfnod hyd at etholiad arlywyddol yr Unol Daleithiau a hefyd y refferendwm ar aelodaeth y DU o’r UE.  “Mae’r prosiect hwn yn anelu at gymharu’r hanes beirniadol o adfer y traddodiad llenyddol Cymreig yng Nghymru (y DU), a’r gwaith sydd wedi’i ymgymryd ag ef yn fwy diweddar i adfer y dreftadaeth lenyddol Sbaenaidd yn yr Unol Daleithiau, a bydd yn gofyn pam bod angen arnom adfer o’r math.

“Bydd darparu model cymharol newydd o’r Unol Daleithiau yn sicrhau dealltwriaeth well o’r materion pwysig hyn sy’n ymwneud ag iaith a hunaniaeth sydd mor amlwg yn Nhecsas ac yng Nghymru.”

Meddai’r Athro Hilary Lappin-Scott, Uwch Ddirprwy Is-ganghellor (Ymchwil a Chydnabyddiaeth Allanol) ym Mhrifysgol Abertawe: “Mae Prifysgol Abertawe, yn gyflym iawn, yn datblygu enw am fod yn Brifysgol yng Nghymru sydd ag uchelgais fyd-eang. Mae dyfarnu’r ysgoloriaethau Fulbright rhyngwladol yn pwysleisio ansawdd yr ymchwil sy’n cael ei gynnal yn Abertawe a arweiniodd atom yn cael ein cynnwys ymhlith y 30 o’r prifysgolion ymchwil gorau yn ôl canlyniadau Fframwaith Rhagoriaeth Ymchwil 2014. Mae’r dyfarniadau pwysig hyn yn dathlu rhagoriaeth ein hymchwilwyr ar draws sbectrwm y disgyblaethau academaidd, ac mae’n rhoi cyfle i ni rannu ein harbenigedd ac i ymestyn ein cynghrair â sefydliadau mawr eu bri ar draws y byd.”