Mae'r ffordd bod mamau yn bwydo eu babis wedi dod yn bwnc o ddiddordeb rhyngwladol. Rhowch gipolwg ar y rhestr hirfaith o fuddion bwydo ar y fron yn erbyn cyfraddau cyfredol ac mae modd deall y pryderon. Yn y DU, mae dros 80% o fenywod yn dechrau bwydo ar y fron fodd bynnag mae llai na 1% o famau yn bwydo ar y fron yn unig am y cyfnod llawn a argymhellir sef chwe mis. Golyga hyn fod y mwyafrif o fabis yn derbyn rhyw fath o atchwanegiadau fformiwla yn ystod y misoedd cyntaf hanfodol.

Yn anffodus, canfu ein hastudiaeth ar fenywod sy'n bwydo ar y fron a gyhoeddwyd yn ddiweddar bod y mwyafrif llethol o famau sy'n cynnwys fformiwla fel atchwanegiad i fwydo ar y fron yn cael eu gwneud i deimlo'n euog, wedi'u gwarthnodi ac yn anfodlon gyda'u penderfyniad i ychwanegu at y bwydo ar y fron neu newid o'r fron i'r botel. Mae mamau sy'n dechrau bwydo eu babis ar y fron yn unig ond sydd wedyn yn rhoi'r gorau iddo a mamau sy'n bwriadu bwydo eu babis ar y fron yn unig pan eu bod yn disgwyl y babi ond nid oes modd iddynt, mewn perygl llawer uwch o brofi euogrwydd ac anfoddhad hefyd.

Nid yw pethau'n llawer haws i fenywod sy'n llwyddo i fwydo eu babis ar y fron yn unig am isafswm o chwe mis ychwaith. Mewn ail astudiaeth, canfuwyd er nad oedd y mamau hynny yn profi profiadau emosiynol negyddol mor aml ag yn achos y mamau a oedd yn bwydo trwy fformiwla, roedd yn dal i ddigwydd yn enwedig ar gyfer y rhai a ddefnyddiodd fformiwla fel atchwanegiad i fwydo ar y fron. 

Nid oes modd i famau ennill y naill ffordd neu'r llall.

Rhwystrau cymdeithasol

Mae'r gymdeithas yn ei gwneud yn anodd iawn i famau fwydo ar y fron. Mae aelodau'r teulu, er yn bwriadu'n dda, yn awgrymu defnyddio fformiwla i "helpu i'r babi dawelu"; mae partneriaid yn awyddus i dderbyn eu cyfran o'r cyfrifoldeb bwydo i "roi hoe i mam". Ychwanegwch at hynny y llu o straeon yn y wasg am famau'n cael eu gofyn i orchuddio neu i adael mannau cyhoeddus ac nid oes unrhyw syndod pam bod mamau yn teimlo'n ddryslyd, yn cael eu tynnu’n groes ac yn ystyried rhoi fformiwla yn lle bwydo ar y fron.

Mae ymdrechion hyrwyddo, ar y llaw arall - fel y neges "bwydo ar y fron sydd orau" - yn gwneud i fenywod sy'n bwriadu bwydo ar y fron yn unig ond sy'n troi at fformiwla naill ai yn achlysurol neu'n fwy parhaol, yn teimlo'n euog ac yn anfodlon gyda bwydo rhywbeth i'w plentyn sy'n eilradd i laeth y fron. Yn wreiddiol, lluniwyd y mantra i gyfleu buddion iechyd llaeth y fron ac i fynd i'r afael â'r cwymp hirfaith yn y cyfraddau bwydo ar y fron. Ond, gan gymryd bod pob mam newydd yn dymuno sicrhau'r "gorau" i'w babi, mae'r slogan a'r ymgyrchoedd hyrwyddo cysylltiedig yn cymryd dimensiwn moesegol dwys sydd wedi'i blethu gyda'r cysyniad o "rianta da".

Boed eu bod yn bwydo ar y fron ai peidio mae'r sefyllfa o gaethgyfle yn gwneud bywyd yn anodd ac yn llawn straen diangen i famau.

Sefyllfa o golli a cholli

I rai mamau nid oes modd iddynt fwydo ar y fron, mae eraill yn cynllunio i beidio â'i wneud neu nad ydynt yn dechrau bwydo ar y fron ar ôl rhoi genedigaeth. Canfu ein hymchwil bod y mamau hyn yn fwy tebygol o deimlo eu bod wedi’u gwarthnodi na mamau sy'n bwydo ar y fron ac roeddent hefyd yn llai tebygol o ofyn am gyngor ar fwydo plentyn gan weithwyr proffesiynol ym maes iechyd.

Yn hytrach, roeddent yn fwy tebygol o droi at aelodau'r teulu neu ddefnyddio eu profiadau eu hunain i hysbysu eu harferion bwydo. Mae'n ymddangos y gallai'r ffordd rydym wedi portreadu fformiwla fel peth peryglus wrth ochr y neges "bwydo ar y fron sydd orau" eithrio’r rhai sy'n bwriadu bwydo gan ddefnyddio fformiwla yn unig a chreu anfodlonrwydd ymhlith menywod i ofyn am gyngor proffesiynol am y dull bwydo "is-optimaidd". Mae hwn yn gylch anfad sy'n plannu'r diwylliant bwydo gan ddefnyddio fformiwla ar hyd y cenedlaethau ac sy'n golygu goblygiadau sylweddol ar iechyd babanod. Os nad yw fformiwla'n cael ei baratoi yn ofalus mae perygl llawer uwch o halogi a salwch.

Gall emosiynau negyddol fel gwarthnodi hefyd arwain at ymddygiad niweidiol arall, o geisio gwneud fformiwla "cartref" i gychwyn babanod ar fwyd solet yn rhy gynnar a, hyd yn oed, achosion prin, diolch i’r drefn, o amddifadedd bwyd. 

Mae bwydo ar y fron yn cynnig buddion iechyd dwys a hir oes ond mae'r perygl o les gwael i'r fam hefyd mor ddwfn. Mewn llawer o achosion mae'r neges "bwydo ar y fron sydd orau" wedi creu mwy o ddrwg na da i fenywod sy'n bwydo ar y fron ac i'r rhai sy'n bwydo trwy ddefnyddio fformiwla. Mae cryfder mewn geiriau ac mae'n rhaid i ni fod yn ofalus iawn o'r ffordd y cânt eu defnyddio yn ystod ymgyrchoedd hyrwyddo bwydo ar y fron yn y dyfodol.

I'r mwyafrif, nid yw argymhelliad Sefydliad Iechyd y Byd am fwydo ar y fron yn unig am chwe mis yn realistig a gall berswadio mamau i beidio â hyd yn oed dechrau bwydo ar y fron. Yn hytrach, dylem ddilyn ymagwedd fenywod-ganolog lle y caiff mamau eu grymuso i osod eu targedau realistig eu hunain.

Sophia Komninou, Darlithydd mewn Iechyd Cyhoeddus Babanod a Phlant, Prifysgol Abertawe a Victoria Fallon, Darlithydd mewn Seicoleg, Prifysgol Lerpwl.