Mae ymchwil gan Dr Minshad Ansari a’r Athro Tariq Butt o Grŵp Bio-reoli a Chynnyrch Naturiol y Brifysgol wedi canolbwyntio ar larfae Jac y baglau (Tipula paludosa), sy’n achosi niwed sylweddol i gnydau ac i goed ynghyd.

Mae’r larfae, a adnabyddir fel ‘leatherjackets’ yn achosi niwed i borfeydd gwair a chnydau, gan gynnwys cnydau grawnfwyd, cnwd bresych a letys, a hefyd yn niweidio glasbrennau mewn meithrinfeydd fforestydd.  Ar hyn o bryd rheolir y larfae gan ddefnyddio plaleiddiad cemegol.

Serch hynny, yn unol â deddfwriaeth UE newydd¹ ynghylch cynnyrch diogelu planhigion, mae’n rhaid i ffermwyr ddefnyddio rhaglenni rheoli plâu sy’n sensitif yn amgylcheddol, ac sy’n defnyddio dulliau di-gemegol o reoli plâu lle bo’n bosib.

Meddai’r Athro Butt a arweiniodd y grŵp ymchwil: “Mae’r tîm ymchwil bellach wedi dod ar draws rhywogaethau arbennig o ffyngau a all o bosib rheoli plâu Jac y baglau, a helpu i leihau’r defnydd o blaleiddiad cemegol a galluogi strategaethau sy’n fwy ecogyfeillgar ar gyfer rheoli plâu. Mae nifer o blaleiddiaid bellach yn cael eu diddymu’n raddol oherwydd eu heffaith ar ecosystemau ehangach, felly ni all y datblygiad hwn wedi digwydd ar gyfnod gwell.”

Cynhaliwyd profion labordai a phrofion tŷ gwydr dros gyfnodau o bedair wythnos ac wyth wythnos i archwilio pa mor effeithiol yr oedd rhywogaethau gwahanol o ffyngau, pryfleiddiad cemegol clorpyrifos ac abwydod nematod (Heterorhabditis bacteriophora) wrth reoli larfau Jac y baglau.

Meddai Dr Ansari: “Er i’r profion ddangos bod y driniaeth bryfleiddiad yn 100% effeithiol ar ôl pedair wythnos, darganfuwyd hefyd bod rhywogaeth arbennig o ffwng yr un mor effeithiol.

“Edrychodd y canlyniadau ar 17 rhywogaeth o ffwng ‘entomopathogenig’, sef fwng sy’n bwydo ar larfae Jac y baglau, a dangoswyd bod eu heffaith ar wahanol gamau datblygol Jac y baglau’n amrywio o ddim effaith i effaith niweidiol tu hwnt.

“Darganfu ymchwilwyr mai rhywogaeth V1005 y ffwng Metarhizium robertsii a wahanwyd yn wreiddiol o larfae Jac y baglau a heintiwyd yn naturiol oedd fwyaf effeithiol, gan achosi cyfradd farwolaeth o 100% ymhlith larfae yn y pedair wythnos ar ôl ei ddefnyddio.”

Darganfu’r tîm ymchwil hefyd bod abwydod nematod yn achosi cyfradd farwolaeth o 60% ar bob cam datblygol Jac y baglau ar ôl cyfnod o wyth wythnos a arweiniodd ymchwilwyr i awgrymu y gellir gwella effeithiolrwydd y nematod pe byddant yn eu cyfuno â thriniaeth ffwngaidd.

Mae hefyd yn bosib y gall rhywogaeth gymharol gryf o ffwng fod yn ddigon i reoli Jac y baglau, a phlâu eraill o bosib gan gynnwys y chwilen Mehefin a’r gwyfyn gwinwydden ddu.

Meddai Dr Ansari: “Mae canlyniadau’r astudiaeth hon yn dynodi bod gan peth ffwng, yn enwedig Metarhizium robertsii rhywogaeth V1005, botensial i rheoli’r pla hwn heb gemegion ac rydym yn edrych ymlaen bellach at ddadansoddi canlyniadau y bydd ein hymchwil dan amgylchiadau maes yn eu dangos gyda’r gobaith y byddwn yn gallu cadarnhau bod y ffwng yn ddull effeithiol o fio-reoli.”

Mae’r ymchwil hon bellach wedi’i chyhoeddi yn  Science for Environment Policy: European Commission DG Environment News Alert Service,